Sermaye piyasalarında menkul kıymet kaydileştirilmesi ve Türkiye uygulaması

Abstract

Son yıllarda hızla yaşanan globalleşme ve pazar ekonomisine geçiş süreci, ülkelerin sermaye piyasalarını da etkilemiş ve birçok ülkede giderek daha çok önem kazanmıştır. Sermaye piyasaları, özellikle halka açık şirketler aracılığıyla tasarrufların yatırımlara aktarılmasını sağlayan piyasalardır. Gerek Amerika, İngiltere gerekse Almanya, İsviçre, Fransa, Avusturya gibi Kıta Avrupa’sı ülkelerinde menkul kıymetlere olan arz ve talebin karşılaştığı pazar olan borsalarda, şirketlerin ihraç ettiği menkul kıymetlerin miktarı ve işlem sayısı giderek artmıştır. Kaydi sistemde söz konusu olan, menkul kıymetlerin içerdikleri hakların senede bağlanmaması ve sadece kaydi bir kıymet olarak kalmasıdır. Bu durum kıymetli evrak olan menkul kıymetin, kıymetli evrak hukukunda öngörülen sıkı şekil şartlarından uzaklaşmasına neden olmakta ve kanuni düzenlemeleri gerekli kılmaktadır. Mevcut durumda, menkul kıymetlerin kaydi değer haline getirilmesi görevi SPKn ile SPK’na verilmiştir Bu tez çalışmasının birinci bölümünde; kaydileştirme kapsamındaki temel kavramlara değinilecek, kaydileştirme ihtiyacı ve yöntemleri incelenecektir. Türkiye’deki temel kayıt kuruluşları olan Takasbank ve Merkezi Kayıt Kuruluşu detaylı olarak incelenecektir. İkinci bölümde; hukuksal açıdan Türk sermaye piyasalarında menkul kıymet kaydileştirilmesi, Türk Ticaret Kanunu ve Sermaye Piyasası Kanunu çerçevesinde ele alınacaktır. Menkul kıymetlerin hukuki durumu, kaydileştirilen menkul kıymetlerin devrinin ne şekilde yapılması gerektiği, hukuksal açıdan kaydi sistemin esasları belirlenecektir. Dematerialization is a concept that has arisen together with the development and globalization of the securities markets. In the developed capital markets, one of the first solutions to this problem was to create Central Securities Depositories for the fungible safekeeping of the physical securities. Later, jumbo certificates were used to overcome the physical custody in book-entry form. This was the last stop before dematerialization, as it was evident that the issuance of physcical certificates was not necessary for book-entry settlement and custody purposes. Traditionally, historical development of “dematerialization process” has taken place in three steps: i) centralization of physical securities in one place and immobilization of the certificates; ii) issuance of jumbo certificates representing larger or whole nominal values of securities; iii) book entry settlement and custody. In the first chapter; the thesis emphasizes on the basic concepts of dematerialization, its functions and methods. Morever, the detailed information is provided on the functions and services of Takasbank, which is the central securities depository and clearing settlement of Turkey. In the second chapter; the dematerialization of securities in Turkey Capital Markets is analyzed from legal perspective.