IMF politikaları: kuramsal dayanakları, uygulamaları, etkileri ve getirilen eleştiriler

Abstract

Günümüzde bazı ekonomik sorunlar yaşayan ülkelerin, uluslararası sermaye piyasalarında yeniden güven kazanmak ve ekonomik sorunlarının üstesinden gelebilmek için önemli bir başvuru aracı olarak gördükleri IMF programlarının sayıları gittikçe artmaya devam ederken, buna paralel bir biçimde aynı zamanda IMF'nin ödünç verici rolü de giderek büyümektedir. İşte IMF'nin son yıllarda artan bu aktiviteleri ve bu kurumun tarihsel performansı; desteklediği istikrar programlarının uygulandığı ülkeler üzerindeki etkilerine yönelik ilginin daha da artarak gündeme gelmesine ve bu konu ile ilgili yoğun tartışmaların doğmasına sebep olmaktadır. Bu çalışmanın amacı; IMF politikalarının kuramsal dayanaklarını ve uygulanış biçimlerini sergiledikten sonra, bu politikalar üzerindeki tartışmada taraf olanların temel iddia, eleştiri ve savunmalarını dayanaklarıyla birlikte ortaya koymaya çalışmaktır. Bu çerçevede birinci bölümün birinci kısmında 2. Dünya Savaşı öncesi ve sonrasında uluslararası finansal-parasal düzenin yapısı incelenmiş, özellikle kuruluşundan sonra IMF'nin bu düzen içinde oynadığı rol incelenmiş; bunu takiben birinci bölümün ikinci kısmında ise, öncelikle IMF istikrar programlarının kuramsal dayanakları ortaya konulmuş, ardından bu programların yapısı; araçları ve uygulamalarıyla açıklanmaya çalışılmıştır. Daha sonra ikinci bölümde, IMF programlarının uygulandığı ülkeler üzerindeki etkileri önce teorik ardından da ampirik olarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Teorik değerlendirmeler Fon programlarının makroekonomik etkileri ve sosyal ve politik etkileri olarak sınıflandırılırken, ampirik değerlendirmeler bölümünde ise literatürde bu konuda bugüne kadar hem IMF ekonomistleri hem de IMF dışındaki ekonomistler tarafından yapılan çalışmaların bir çoğu incelemeye dahil edilerek öncelikle bu çalışmaların kullandığı yöntemler ardından da ortaya koydukları sonuçlar en güncel biçimde sergilenmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede IMF programlarının uygulandığı ülkeler üzerindeki etkileri incelenirken konuyu geleneksel bir biçimde bir ya da birkaç ülke örneğine indirgemektense daha global bir perspektif benimsenmiş, literatürde bu konuda yapılan cross-country çalışmaları baz alınarak programların etkileri konusunda daha genel bir izlenim edinilmesi amaçlanmıştır. Son olarak üçüncü bölümde, IMF programlarına getirilen eleştiriler çeşitli okullar ve görüşler bağlamında incelenmeye çalışılmış ve ardından bir değerlendirme ile çalışmanın özü sergilenmiştir. Sonuç olarak; yetki, yetenek ve kaynaklarındaki bu büyüme ile yirminci yüzyılın son çeyreğinde global ekonomik yönetimin başlıca yeri haline gelen IMF'nin bir dereceye kadar ödünç alınabilecek son çare vazifesini görmekte olduğu ve küresel sermaye piyasalarının denetimine yönelik sorunlarla ilgilenmekte olduğu göz önüne alındığında; IMF'nin bu açıdan devletler üstü bir merkez bankası olma yolunda olduğu görülmektedir. O halde; Fon, çeşitli ekonomik sorunlar ile karşı karşıya kalan gelişmekte olan ülkeler için son başvuru kaynağı olmaya devam ettikçe, bu programların etkileri ve uygulanış biçimleri ile ilgili tartışmalar da artarak devam edecek gibi görünmektedir. After 58 years of existence there are strongly conflicting views on the importance and the role of the IMF for today's international economy, and on its effectiveness. Participation in IMF programs has been an option that more and more developing countries which are faced with severe economic problems have exercised in recent years. Therefore, the impact of stabilization programmes implemented in conjunction with the IMF, and the appropriateness of the conditionality criteria associated with such programmes , have been issues of considerable concern to less developed countries. On the one hand there are those who see the Fund as having adapted well to the changing world environment and think that the IMF meets the needs of the DCs. On the other hand there are those who believe that its useful time has passed in the environment of exchange rate flexibility and open capital markets. The purpose of this thesis is to examine these radically conflicting views that require the need for balanced perspective on the role and performance of the IMF within the context of its historical evoluation after identifying the Fund's analytical framework and the way its programs are undertaken. In this context, in the first section of the first chapter the international financial architecture of the world economy before and after the second world war and especially the role the IMF played in these years are analyzed; then in the second section the Fund's analytical framework is described at first and then its policy instruments and implementations are examined. In the second chapter, the effect of the IMF programs is tried to evaluate both empirically and theoretically. In the last chapter, the vast criticism of the Fund's analytical framework is attempted to collate and classify under six broad headings and then finally the core of the study is putted forth for consideration. In sum, given this growth in competencies and resources, the IMF has in the last quarter of the twentieth century become a major site of global economic governance. To the extent that the Fund has acted as a lender of last resort and addressed questions concerning the supervision of global capital markets, it has moved towards becoming something of a suprastate central bank. In conclusion, as long as Fund-supported programs are to be an integral part of the adjusment strategies of developing countries, it seems that the debate over the effects and implementation of the IMF programs is going to continue.