Elektronik ticarette yapay zekâ uygulamalarının satın alma davranışları üzerine etkisi : tekstil sektörü üzerine bir araştırma

Abstract

Dijitalleşmenin hız kazandığı dünyamızda yapay zekâ teknolojileri elektronik ticarette gittikçe yaygınlaşarak tüketici davranışlarını dönüştürmektedir. Yapay zekâ destekli uygulamalar çevrim içi alışverişte karar alma süreçlerini etkileyerek müşteri deneyimini geliştirip firmalara rekabet avantajı sağlamaktadır. Özellikle tüketici tercihlerini analiz etme, kişiselleştirilmiş ürün önerileri sunma ve otomatik müşteri hizmetleri sağlama gibi uygulamalar sayesinde e-ticaretin etkinliği ve kullanıcı odaklılığı önemli ölçüde artmıştır. Bu bağlamda, söz konusu teknolojilerin tüketici davranışlarına olan etkilerinin kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesi bu çalışmanın temel hedefini oluşturmaktadır. Ayrıca bu çalışmanın bir diğer amacı da söz konusu teknolojilerin perakende sektöründe faaliyet gösteren bir tekstil firmasında nasıl kullanıldığını, firma süreçlerine olan yansımalarını analiz etmektir.Bu araştırmada hem nicel hem de nitel veri toplama tekniklerinin kullanıldığı karma yöntem uygulanmıştır. Nicel veriler çevrim içi anketle tüketicilerden, nitel veri ise bir tekstil firmasının e-ticaret çalışanlarıyla derinlemesine görüşmelerle elde edilmiştir. Anket verileri istatistiksel analizlerle değerlendirilmiş, geçerlilik-güvenilirlik testleriyle desteklenen bir ölçek oluşturulmuştur. Bulgular katılımcıların büyük çoğunluğunun e-ticareti düzenli olarak kullandığını ve yapay zekâya yönelik olumlu tutumlar sergilediğini ortaya koymuştur. Demografik olarak yaş ve meslek gruplarına göre yapay zekâya yönelik tutumlarda anlamlı farklılıklar saptanmış, yaş ilerledikçe olumlu tutumların arttığı gözlemlenmiştir. Nicel bulgular yapay zekâ destekli uygulamaların kullanıcılar tarafından faydalı bulunduğunu ve kişiselleştirilmiş deneyimlerin tüketici davranışlarını olumlu etkilediğini göstermiştir. Nitel bulgular ise firmaların yapay zekâyı ağırlıklı olarak ürün öneri sistemleri ve sohbet robotlarında kullandığını; bu teknolojilerin müşteri deneyimini iyileştirdiğini ve operasyonel verimliliği artırdığını ortaya koymuştur. Bu çalışma, Türkiye’deki e-ticaret alanında yapay zekâ uygulamalarının tüketici davranışlarına etkisine dair önemli bir boşluğu doldurarak gelecekteki araştırmalar için de değerli bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.In our rapidly digitising world, artificial intelligence technologies are becoming increasingly widespread in e-commerce, transforming consumer behaviour. AI-powered applications influence decision-making processes in online shopping, improving the customer experience and providing companies with a competitive advantage. In particular, applications such as analysing consumer preferences, providing personalised product recommendations, and offering automated customer service have significantly increased the effectiveness and usercentricity of e-commerce. In this context, comprehensively evaluating the impact of these technologies on consumer behaviour is the primary objective of this study. Another objective of this study is to analyse how these technologies are used in a textile company operating in the retail sector and their impact on company processes. A mixed method was applied in this research, using both quantitative and qualitative data collection techniques. Quantitative data was obtained from consumers through an online survey, while qualitative data was obtained through in-depth interviews with e-commerce employees of a textile company. Survey data were evaluated using statistical analyses, and a scale supported by validity and reliability tests was created. The findings revealed that the vast majority of participants regularly use e-commerce and exhibit positive attitudes toward artificial intelligence. Demographically, significant differences in attitudes towards artificial intelligence were observed across age and occupational groups, with positive attitudes increasing with age. Quantitative findings showed that artificial intelligence-supported applications are considered useful by users and that personalised experiences have a positive impact on consumer behaviour. Qualitative findings revealed that companies mainly use artificial intelligence in product recommendation systems and chatbots, and that these technologies improve customer experience and increase operational efficiency. This study aims to fill an important gap in the field of artificial intelligence applications in e-commerce in Turkey and to make a valuable contribution to future research