Kıraat ve tefsir boyutuyla vakf-ı lazım

Abstract

Kur’ân-ı Kerîm’in tilâvetinde âyetlerdeki murâd-ı ilâhînin anlaşılabilmesini temin için mushaflarda yer verilen vakf alametlerine riayet edilmesi önem arz eder. Bu bağlamda değerlendirilen vakf alametlerinden birisi, ilk olarak Ebû Ca‘fer Muhammed b. Tayfûr es-Secâvendî’nin (ö. 560/ 1164) ihdas ettiği ve mushaflarda (م) remzi ile gösterilen vakf-ı lâzım’dır. Secâvendî’nin vakf tasnifi içerisinde en önemli vakf türü sayılan vakf-ı lâzım’ın inceleneceği bu çalışmada, öncelikle bu vakf türünün kavramsal çerçevesi, vakf-ibtidâ ilim tarihindeki yeri, önemi ve diğer vakf türleri ile olan benzerlikleri ve farklılıkları üzerinde durulmuştur. Daha sonra ülkemiz mushaflarındaki vakf-ı lâzım alameti bulunan âyetlerin kategorik tasnifi ve bu tasnife göre i‘râbü’l-Kur’ân, tefsir ve vakf-ibtidâ açısından detaylı bir şekilde tahliline yer verilmiştir. Böylece vakf-ı lâzım alameti bulunan yerlerdeki vakf gerekliliğinin gerekçesi tespit edilmeye çalışılmış ve bu gerekçeyi ihtiva eden bazı yerlerde farklı vakf yaklaşımlarının tercih edilmesinin muhtemel nedenleri değerlendirilmiştir. Bunun neticesinde vakf-ı lâzım ve diğer vakf alametleri ile ilgili bazı sorunlara dikkat çekilerek öneriler sunulmaya çalışılmıştır.

It is important to observe stopping signs when reading the Qur’an in order to understand the divine message of God in the verses. One of these signs is waqf al-lāzim which is indicated with abbreviation (م) in the Qur’anic text and was first introduced by Abu Ja'far Muhammad ibn Tayfour Sajawandi (d. 560/ 1164). Waqf al-lāzim which regarded as the most important waqf type within Sajawandi's waqf classification will be examined in this study. Firstly, waqf al-lāzim's conceptual framework, importance, place in the history of waqf-ibtida’ discipline and its similarities and differences with other kinds of waqfs were emphasized. Later on, categorical classification of verses that contain waqf al-lāzim mark in the mushafs in Turkey and a detailed analysis of them in terms of i’rab al-Qur’an, exegesis and waqf-ibtida were included. Thus, it was tried to be determined the reasons for necessity of stopping at the points where waqf al-lāzim sign is existing; and possible reasons for not to be chosen the same waqf approach in some places were evaluated where the reasons for stopping is the same. As a result, some suggestions were made by pointing some questions and issues out about waqf al-lāzim and the other stopping signs.