Türkiye’ de planlı dönemlerde uygulanan dış ticaret politikaları ve 1980 sonrası ihracatın ekonometrik analizi

Abstract

Bu çalışmanın amacı Türkiye ekonomisinde 1980 sonrası ihracat artışının nedenlerini saptamak ve dış ticaret açığının gelişimi konusunda öngörülerde bulunmaktır. Bunun için öncelikle 1980 sonrası ihracat artışına etkili olan faktörlerin belirlenmesi gerekmektedir. Bu nedenle çalışmanın ilk bölümünde planlı dönemde uygulanan dış ticaret politikaları ve 1980 sonrası ihracatın yapısal gelişimi üzerinde durulmuştur. Bu bölümde planlı dönemde uygulanan dış ticaret politikaları beşer yıllık kalkınma planlarından incelenmiştir. İhracat, ithalat, bunların bileşimleri, ihracatın ithalatı karşılama oranı, kapasite kullanım oranı, devalüasyon ve sübvansiyonlar dikkate alınarak ihracat artışının bağlı olduğu faktörler, bunların kısa / uzun vadeli etkileri konusunda yaklaşımlar oluşturulmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde 1980 sonrası ihracatın ekonometrik analizi için gerekli olan teorik bilgiler verilmiştir. Bu bölümde zaman serileri ve durağanlık, ortak bütünleme, hata düzeltme modelleri, nedensellik ve tezim için esas önemli olan VAR modelleri, uygulamada kullanılacak etki - tepki analizi ve varyans ayrıştırması hakkında teorik bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölüm ise uygulama bölümüdür. Bu bölümde teorik kısımda belirlenen ve ihracat artışına etkisi olduğu düşünülen makro ekonomik serilerin durağanlıkları incelenmiştir. Durağanlık analizi sonucunda serilerin uzun dönemde birlikte hareket etme eğilimlerini ortaya koymak açısından ortak bütünleme analizi yapılmıştır. Değişkenler arasında ortak bütünleme analizi yapıldıktan sonra nedensellik ilişkisine geçilmiştir. Nedensellik analizi ise ikili ve çoklu olarak iki kısımda test edilmiştir. Daha sonra ise değişkenler için uygun gecikme ile VAR modeli tahmin edilmiş olup bölümün sonunda 2002 yılında ihracat ve ithalat serilerinin ileri yönelik tahminleri yapılmıştır. Son bölüm ise sonuç ve yorumlara ayrılmıştır.

The purpose of this study is to fix the reasons of post-1980 export increase in Turkish economy and offer foresights on the development of foreign trade deficit. First of all, the factors which are effective on the post-1980 export increase should be determined. For this reason, in the first chapter of the study, foreign trade policies applied in the planned period and post-1980 structural development of export have been investigated. In this chapter, the foreign trade policies applied in the planned period have been obtained from the five-year development plans. Taking the export, import, their combinations, import covering rate of export, capacity usage rate, devaluation and subventions into consideration, the factors which the export increase depend thereto, the approaches on short and long term effects thereof have been tried to be formed. In the second chapter, the theoretical information required for the econometric analysis of the post-1980 export have been given. In this chapter, the theoretical information on the time series, inertia (inactivity), joint integration, fault correction models, VAR models which are substantial for the casualty and my thesis, the effect-reaction analysis and variance analysis (decomposition) which shall be used in application have been given. The third chapter is the application chapter. In this chapter, the inactivities of the macro economic series determined in the theoretical section and considered to be effective in the export increase have been investigated. In consequence of inactivity analysis, the joint integration analysis has been performed in order to find out the long-term joint-action tendencies of the series. After performing the joint integration among the variables, the casualty relation has been investigated. The casualty analysis, on the other hand, has been tested in two parts as duplicated and multiplicated. Later on, the VAR model for the variables has been estimated with a reasonable delay, and at the end of the chapter, the forthcoming estimations of the export and import series in 2002 have been made. The last chapter has been allocated to the result and comments.