Ahmed Safi Bey’in Sefinetü’s-Sâfi adlı eserinin VIII.cildinin neşri ve ruh,alem-i ervah açısından tahlili

Abstract

XIX. yüzyıl sonu ve XX. yüzyıl başlarında yaşamış olan Ahmed Sâfî Bey'in hayatı, tarihimizdeki büyük değişimlerin yaşandığı döneme rastlamaktadır. Bu dönemde Ahmed Sâfî Bey müslümanların nasıl kalkınacağını anlatmaya çalışmış ve eğitim, lisân öğrenimi üzerinde önemle durmuştur. Bu bağlamda Osmanlı Devletinin eğitim ve öğretim faaliyetlerinde, yabancıların etkinliğine dikkat çekerek Robert koleji hakkında bilgiler vermiştir. Osmanlı Devleti'nin son dönemindeki otorite boşluğundan kaynaklanan adaletsizliklerin, müellifin dilinden esere, şiir olarak yansıdığını söylemek mümkündür. Ahmed Sâfî Bey, bir Ðttihât Terâkkî mensûbu olmamakla beraber; cemiyet hakkında teferruatlı bilgi vermektedir. Ayrıca Osmanlı Hânedânını eleştiride de sert bir uslûp kullandığı görülmektedir. Ayrıca, Bektâşîlerin inanç ve âyinleri, hurûfât, astronomi hakkındaki bilgileri de, dikkatleri celbedici nitelikte ele almıştır. Ahmed Sâfî Bey, çeşitli kaynaklardan faydalanarak, yaklaşık otuzun üzerinde tasavvûfî kavramı açıklamıştır. Tevhid konusuna ihtimam gösteren müellif, Ðsmail Hakkı Bunsevî'nin, Kitâbü'n-Netîcesi'nden uzun alıntılar yaparak bu kavrama açıklık getirmeye çalışmıştır. Müellif, Hafız Muhammed Efendi'nin, Gayetü'd-Dakayık adlı eserinden rûh ve alemi ervâh konusunu nakletmiştir. Biz de bu konuyu araştırmamıza me'haz kabul edip inceledik. Mutasavvıfların bu konu hakkındaki görüşlerini araştırma konusu yaptık. Araştırmamızda, tasavvuf ıstılâhında rûhla ilgili bir çok kavrama açıklık getirmeye çalıştık. Tasavvûfi açıdan rûhun mâhiyetinin bilinip bilinmeyeceği sorusuna cevâben: Rûhun emir âleminden olduğu, halk âleminde olanların ise bunu kavrayamayacağı cumhûrun görüşü olarak tespit edilmiştir. Nebîler ve velîler halk âleminden emir âlemine terâkkî etmiş olmalarından dolayı bunların, rûhun hakîkat ve mâhiyetini bilebileceği fakat fitneyi mûcip olacağından dolayı avama anlatmaktan ictinâb ettikleri sonucuna varılmıştır. Ayrıca rûhun kıdemini iddia edenlerin görüşünün batıllığı ortaya konmaya çalışmış ve rûhun mahlûk olduğu hükmü ortaya çıkmıştır. Rûhla nefsin aynı mı, farklı mı? olduğu tartışmasında, rûhun nefsten ayrı bir latîfe olduğu anlaşılmıştır. Çünkü nefsle kasdedilenin rûh-i hayvânî olduğu ve rûhla nefsin birbiriyle sürekli mücâdele ettiği gerçeğinden hareketle; çatışma halindeki iki zıt şeyin aynı latife olduğunu söylemek mantığa ters düştüğü âşikârdır. Sûfiyye rûhun emir âleminden, nefsin ise halk âleminden olduğu ve bu âlemlerinde birbirinden çok farklı olduğu görüşündedirler. Rûhlarla görüşmenin insanlardan bazısı için mümkün olduğu söylenebilir. Çünkü zıt unsurlardan kurtulup, âlem-i şehâdetten âlem-i ervâha ve hakîkat-i Muhammediyyeye yükselen küllî rûh, cüz'î rûhları bilir. Ayrıca âlem-i ervâhın zuhûra gelmesinde belirli bir hiyerarşik düzenin olduğu anlaşılmaktadır. Ölümden sonrada bu hiyerarşik düzene göre haşr olunup, rûhların bedenlerde iken elde ettikleri mertebeye göre yerleşmelerinin söz konusu olduğu, araştırmamızda konu edilmiştir. Son olarak, rûh gibi soyut bir kavram hakkında açıklama yapmakta ihtiyatlı davranan mutasavvıflar, kesin ifâdelerden kaçındıklarını söylenebilir. The life of Ahmet Safi, who lived between the end of XIX. century and the beginning of XX. century, came across to the period that included big changes in our history. Ahmet Safi tried to tell about how muslims could develop and he especially insisted on education and language learning at that period.Besides that, he attracted attention to the activity of foreigners on Ottoman Empire's education system and gave information about Robert College. The injustice which occured because of the powerless of Ottoman State in its last period could be seen as poem in the written work of the author. Although, he wasn't a member of Ittihat Terâkkî , he gave detailed information about society.Also he had used harsh style for criticizing Ottoman Dynasty. In addition , he took up the informations about the beliefs and ceremonies of Bektaşi , hurufât * and astronomy very well. Ahmet Safi explained above thirty Sufism concept by benefiting from several sources. He took great pains over Tevhid ** topic and he tried to explain that concept by making long quotes from Ismail Hakkı Bursevi's Kitabü'n Netice book. The author recounted the topic Spirit and Last Judgement from Hafız Muhammed's written work Gayetü'd Dakayık . So that we accepted this topic as a source for our research and examined it. What's more, we made the opinions of Sufist about that topic a research subject. We tried to make clear the concepts related with the spirit in Sufism in our research. An answer to the question of how the true nature of spirit according to Sufism was : Spirit was under Allah's command universe so it was believed that people couldn't know and understood it clearly. The prophets and holymen could know what the spirit included because they passed Allah's command universe from people universe but they didn't explain it to people for not producing strife. Furthermore it became obvious that the opinion which included the spirit has seniority was wrong and it was appeared that the spirit was a creature. It was known that the spirit was different from realself in the arguement about Is the spirit same or different from realself ? . Because the realself was mean animal spirit and the spirit and the realself have had generally quarrels with each other so it couldn't be said that the spirit and the realself was same. Sufists thought that the spirit was from Allah's command universe. On the contrary, the realself was from people universe. As a result, they were so different from each other. It could be possible for some peole to communicate with the spirit because the total spirit which rose to real world ( âlem-i Şehadet ), spirit world (âlem-i ervâh ) and reality of Muhammed (hakikat-i Muhammediye) by getting away from opposite things could know the insignificant spirits. It was clear that there was a determined hierarchy in occuring spirit world. After the death, we will be revived and we will have places according to the degrees that the spirits gain while they have bodies. Finally, it could be said that Sufists didn't use certain words while they were explaining the spirit which was an