Toplumsal yaşamın politik eleştirisi bağlamında fotoğrafın gücü

Abstract

20. yy kuşkusuz görsel kültürün devri olmuştur. Bu yüzyılda, fotoğrafın bize sunduğu görsel şahitliğin yeri ve önemi büyüktür. Bulunduğundan bu yana fotoğraf, bir görsel iletişim, kendini ifade ediş biçimi, toplumsal değerleri tecrübe etmek ve yaşamın anlarını kayıt etme yöntemi olmuştur. Bu kayıt etme özelliğinin yanı sıra, fotoğraf, bir tanıklık etme anı iken, tanıklık edilen her olayın edilgenlik ile birlikte etken rolünün de var olduğunu bilerek, bugüne değin çeşitli sosyal, tarihsel ve toplumsal olaylarla değişimlere tanıklık etmiş ve çeşitli gelişimlere uğramıştır. İcadından bu zamana kadar fotoğrafın evrimi, tanık olduğu şeyleri bize aktarırken, kendisinin tanıklık ettiği olayların bütünü ilk duyarkata (algılayıcıya) kaydedildiği andan itibaren başlamaktadır; çünkü fotoğraf o andan itibaren varlığına kavuşur. Çalışmanın birinci bölümünde, fotoğrafın kısa geçmişi ve daha sonra tezin ana eksenini oluşturan, belgesel fotoğraf ve toplumsal olaylara şahitlik eden toplumsal belgesel fotoğraf konuları ele alınmaktadır. Kuşkusuz, hayatın akışında yaşanan olaylar hakkında fikir sahibi olmada fotoğrafın rolü büyüktür. Ayrıca, fikir edinebilmenin yanında, çeşitli olumsuzlukların da düzeltilebilmesinde etkili olduğu ortaya konulmaktadır. İkinci bölümde, fotoğrafın yayınlandığı mecralar üzerinden (gazete, dergi vb.) kitlelere ulaşması yoluyla yarattığı etki, bu etkinin kalıcılığı ve bu kalıcılığın oluşturduğu toplumsal bellek konuları ele alınmaktadır. Olayların sosyal boyutlarının tartışılabileceği bir görsel platform oluşturan fotoğraf, bu oluşumun genel bir hafıza yaratmasından birinci derecede sorumludur. Toplum yaşamını eleştiren bir enstrüman olması ve toplumdaki her türlü sosyal sınıf tarafından takip edilebiliyor olması, fotoğrafın basındaki etkileyici gücünü ortaya koymaktadır. Basında yer almış farklı fotoğraf örnekleri üzerinden fotoğrafa ilişkin çeşitli etik yönleri incelerken, fotoğraf ve manipülasyon başlığı altında, fotoğrafa yapılan müdahaleler ve bu müdahalelerin etkileri değerlendirilmektedir. Günümüz teknolojisinin bize sunduğu imkanlar sayesinde, fotoğraflar üzerinde her türlü değişiklik yapmak mümkün hale gelmiştir. Bu bölümde, fotoğraflar üzerinde yapılan değişikliklerin, fotoğrafın gerek teknik, gerek anlamsal boyutuna etki edecek şekilde gerçekleştirildiği konusu işlenmektedir. Üçüncü bölümde ise, konu hakimiyeti güçlü olan ve bugüne kadar birçok basın yayın organında yayınlanarak en çok akılda kalan, dünyada yaşanmış savaş, kıtlık vb. olaylarla ilgili hafızalarımıza kazınan farklı fotoğraf örnekleri üzerinden çeşitli okumalar yapılarak, fotoğrafların olayları bazen bir yazıdan ya da akan görüntüden daha fazla akılda kalıcı bir şekilde saptadığı ortaya konulmaktadır. Son bölümde ise, bu akılda kalıcılığı ve çarpıcılığı sayesinde fotoğrafın toplumsal bellek oluşumuna katkıları incelenmektedir.

The 20th century has certainly been the age of visual arts. In this era, the significance and importance of the visual testimony presented by photography is remarkable. Since its discovery, photography has been a form of visual communication and self-expression, and a means for experiencing social values and capturing moments of life. Along with its feature of capturing, while photography is a moment of testimony, with the awareness of serving not just a passive but also an active role, it has witnessed various social, historical and communal events and changes to date, and evolved over the years. Although, through its evolution since its invention, photography has conveyed us the moments it has captured so far, all those moments witnessed and captured by photography actually commence the moment they fall on the emulsion, as the photograph attains its existence at that single particular moment. In the first chapter of the study, a brief history of photography is provided, followed by a discussion on documentary photography, and social documentary that witnessed social events, which constitutes the main axis of the thesis. Photography, undoubtedly, plays a vital role in raising awareness about events experienced in the pace of life. In addition to its role of raising awareness, it is revealed that photography is also effective in correcting various mistakes. In the second chapter, the effect of photography created through the channels (newspapers, magazines etc.) by which it reaches to the audience, the permanence of this effect and the social memory formed as a result of this permanence are addressed. By constituting a visual platform to discuss the social dimensions of events, photography serves to create a general memory. As an instrument scrutinizing social life and easily followed by all segments of society, photography also asserts its effective power on media. Examining different ethical aspects relating to photography via different photographs appeared in the media, interventions in photographs and the effects of these manipulations are evaluated under the heading of photography and manipulation. By virtue of the opportunities presented by today’s technology, it is now possible to make any kinds of change on photographs. In this chapter, the effect of such changes on both the semantic and technical dimensions of photographs is discussed. In the third chapter, it is asserted that sometimes photographs tell a more captivating story of events than a piece of writing or a flowing image, based on the readings made on the samples of the most unforgettable photos of catastrophic events like war and famine, which have a strong subject and which are widely appeared in the media. The last chapter addresses the contributions of photography to social memory by virtue of its captivation and memorability.