Sinemasal özne ve gözetlemenin iktidarı

Abstract

Sinemasal Özne ve Gözetlemenin İktidarı Michel Foucault düşünceleri ve kuramlarıyla öne çıkmış bir sosyologdur. Onun geliştirdiği birçok kuramın yanında özellikle gözetleme ve iktidar meselelerine getirdiği yaklaşımlar bu kavramlara farklı anlamlar katmıştır. Sinema da gözetlemeye dayalı bir sanat dalıdır. Yönetmen yarattığı film üzerinden izleyiciyi izlemektedir. Tezin hareket noktası gözetleme ve iktidar kavramlarının, Foucault’un tanımladığı biçimi üzerinden sinema ile olan ilişkisini sorgulamaktır. Bu bağlamda öncelikle Foucault’un bu kavramları nasıl açıkladığı ve açıklarken nelerin üzerinde durduğu konusuna değinilmiştir. İktidar ile gözetlemenin feodal düzenden modern yaşama doğru gelişen ve değişen sürecine Foucault’un teorileri üzerinden bakılmıştır. Gözetleme ayrıca Bentham’ın Panoptikon modeli ile Foucault’un gözetleme ile ilgili savları yeniden gözden geçirilerek ve günümüz modern yaşamındaki gözetleme araçlarına değinilerek ele alınmıştır. Böylelikle gözetleme ve iktidar meselesi hem seyirci-yönetmen arasındaki ilişki bağlamında hem de sinemayla kurduğu ilişki bağlamında incelenmiştir. Bu konuya ilişkin farklı filmlere de gözetlemeyi temsil etme biçimleri açısından değinilmiştir. Tezin sonunda ise konuya ilişkin iki önemli örneğin karşılaştırmalı çözümlemesi yapılmıştır. Bu doğrultuda Alfred Hitchcock ve Ferzan Özpetek’in sinema anlayışları ile bu konuya ilişkin çekmiş oldukları Arka Pencere ile Karşı Pencere adlı filmleri karşılaştırılmıştır. Farklı iki dönemde film çeken iki yönetmenin bu iki farklı örneği hem gözetleme açısından hem iktidar açısından hem de karakterler, dönem, konu gibi sinemasal açılardan incelenmiş ve eklerde resimleriyle birlikte gösterilmiştir. Seyirci yönetmen arasındaki ilişki Foucault’un iktidar ve gözetleme tanımlarına benzer bir özellik taşır. Tezin amacı bu benzerliği açıklamakla beraber, iktidar-bilgi ilişkisi ile bu ilişki biçiminin seyirci ve yönetmen arasında ne türden bir iktidar ilişkisi doğurduğuna açıklık getirmektir. Cinematic Subject and the Power of Observation Janet Barış Michel Foucault is a very important sociologist because of his theories. Especially his works about power and surveillance have different meanings with him. Cinema is art of about voyeurism. Director watches the audiences people through the film. My thesis starting point is to research cinema in the framework of Foucault’s approaches about surveillance and power. Firstly, I have looked at how Foucault had explained power, surveillance and historical aspects of these subjects . In addition to that, the notion, “surveillance”, reviewed in the light of Bentham’s Panopticon model. At this point, we have chance to emphasize the modern surveillance resources. In this way surveillance and power has been detected in terms of viewer and director relationship and also cinema . Some of films which are about this subject are examined in terms of ways of watching. In the final part, two different examples; Ferzan Özpetek’s Front Window and Alfred Hitchcock’s Behind Window were compared in terms of their cinematic objects. These two different examples have different directors and belong to different phases of cinema history. I have compared this examples according to surveillance, power and cinematography. Director and viewer relationship has similarities with Foucault’s surveillance and power theories. The aim of my thesis is to clarify these similarities and explain the power-knowledge relationship between the director and the viewer.