Türkiye ekonomisinde petrolün ekonomi politiği

Abstract

Bu araştırmada Sanayi Devrimi’yle birlikte; teknolojik gelişmeler, kentleşme,modern hayat şartları, değişen üretim şekli gibi nedenlere bağlı olarak artan enerji talebininkarşılanmasında, 19. yüzyıldan itibaren ticari bir meta haline gelen petrolün, günümüzedek süren etkin rolünü ortaya koymak ve bunun gerek dünya ekonomisi ve siyaseti, gerekserezerv sahipliğinden yoksun ülkelerden biri olarak Türkiye ekonomisi ve dış politikasıüzerindeki etkileri ele almak amaçlanmıştır.Bu amaçla ilk olarak dünya enerji karması içinde petrolün geçmişten bugüneözellikle hava- kara ve deniz taşımacılığındaki yakıt temini itibarıyla sahip olduğualternatifsiz konum ele alındıktan sonra; keşfinden I. ve II. Dünya Savaşı’ndaki paylaşımmücadelesine ve sonrasında Soğuk Savaş süreci ve ardından günümüze dek sürenOrtadoğu’daki çok kutuplu / aktörlü yapıya ve Latin Amerika’daki ABD hegemonyasınıkırmaya yönelik gelişmelerin Venezuela tarihindeki yansımalarına yer verilmiştir.Çalışmanın son bölümünde aynı bakış açısıyla bu kez enerji arzının sağlanmasındabüyük ölçüde dışa bağımlı durumdaki Türkiye’nin enerji karmasında petrolün ağırlığı vetamamına yakın oranda (%91) ithal edilen ham petrolün tedarikçi ülke bazında dağılımı elealınarak; bu bağımlılığın önce Türkiye ekonomisi ardından da petrolle birlikte doğal gazve kömür ithalatı ile ilk kez hayata geçirilmeye çalışılan nükleer enerji santralinin tesisindeöne çıkan ülkelerle ikili ilişkiler bağlamında Türk dış politikasına yansımalarıincelenmiştir.In this research, it is aimed to reveal the effective role of oil, which has becomea commercial commodity since the 19th century, to meet the increasing energy demanddue to technological developments, urbanization, modern living conditions, changingproduction mode together with the Industrial Revolution and to address the effect of thison world economy and politic as well as the economy and foreign policy of Turkey whichis a country that lacks oil reserve.For this purpose, firstly, after emphasizing the incomparable position of oil in theworld energy mix from past to present, especially in terms of fuel supply in air-land andmaritime transport; the struggle for sharing from the discovery to the First and SecondWorld War, the Cold War period and the multipolar/ multi-actor structure in the MiddleEast and reflections of the developments aimed at breaking the US hegemony in LatinAmerica in the history of Venezuela are included.In the last part of the study, with the same perspective, by discussing the weightof oil in the energy mix of Turkey that largely dependent on external supply of energy anddistribution of crude oil, that almost all (91%) imported, by supplier country; firstlyreflections of this dependency on Turkey’s economy, then the effects on Turkish foreignpolicy in the context of bilateral relations with prominent countries with oil, natural gasand coal import and establishment of the newly nuclear power plant, are examined.