Endüstri 4.0 bağlamında yapay zekanın işe alım sürecine etkisi : sivil toplum özelinde bir inceleme

Abstract

Endüstri 4.0 bağlamında yapay zekanın işe alım sürecine etkisi : sivil toplum özelinde bir inceleme Araştırmada Türkiye'deki sivil toplum kuruluşlarının (STK) işe alım süreçlerinde yapay zeka teknolojilerinin kullanım durumunun, bu teknolojilere yönelik tutumlarının ve gelecek beklentilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi ve durum çalışması deseni kullanılmıştır. Çalışma grubu Türkiye genelinde faaliyet gösteren dokuz farklı STK'nın insan kaynakları departmanlarında görev yapan profesyonellerden oluşmaktadır. Katılımcı kurumlar; eğitim, insani yardım ve sosyal hizmet, toplum sağlığı ile çevre ve sürdürülebilir kalkınma alanlarında faaliyet göstermekte olup, çalışan sayıları 47 ile 6000 arasında değişmektedir. Veriler, 2025 yılının Ekim-Kasım aylarında yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile toplanmış ve tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, STK'ların büyük çoğunluğunun işe alım süreçlerinde yapay zeka kullanmadığını göstermektedir. Bütçe yetersizliği (n=7), etik kaygılar (n=5), insan odaklı kurum kültürü (n=5) ve teknik bilgi eksikliği (n=3) başlıca engeller olarak öne çıkmaktadır. Katılımcıların tamamına yakını uygun ve nitelikli aday bulmanın (n=7) en büyük zorluk olduğunu belirtirken, yapay zekanın CV tarama ve ön elemede (n=8) faydalı olabileceğini düşünmektedir. Ancak katılımcılar, tamamen otomatik karar verme süreçlerini kabul edilemez bulduklarını (n=7) ve nihai kararın mutlaka insan tarafından verilmesi gerektiğini ifade etmişlerdir. Sonuç olarak, STK'lar yapay zeka teknolojilerine finansal kısıtlar, etik hassasiyetler ve insan odaklı misyonları nedeniyle temkinli yaklaşmaktadır. STK yöneticilerinin finansal sürdürülebilirlik ve etik uygunluğu dikkate alması, teknoloji sağlayıcıların STK'lara özel çözümler geliştirmesi ve politika yapıcıların dijital dönüşümü desteklemesi önerilmektedir. Gelecek araştırmalar için nicel çalışmalar, küçük ölçekli STK'lara odaklanma ve karşılaştırmalı araştırmalar önerilmektedir.The impact of artificial intelligence on recruitment in the context of industry 4.0 : an examination focused on civil society The study aims to examine the use of artificial intelligence technologies in the recruitment processes of civil society organizations (CSOs) in Turkey, their attitudes towards these technologies, and their future expectations. The study employs a qualitative research method and a case study design. The study group consists of professionals working in the human resources departments of nine different CSOs operating throughout Turkey. The participating organizations operate in the fields of education, humanitarian aid and social services, public health, and environment and sustainable development, with the number of employees ranging from 47 to 6000. Data were collected using a semi-structured interview technique in October-November 2025 and evaluated using thematic analysis. The findings show that the vast majority of NGOs do not use artificial intelligence in their recruitment processes. Budget constraints (n=7), ethical concerns (n=5), human-centered organizational culture (n=5), and lack of technical knowledge (n=3) are the main obstacles. While nearly all participants indicated that finding suitable and qualified candidates (n=7) was the greatest challenge, they believed that artificial intelligence could be useful in CV screening and pre-selection (n=8). However, participants stated that they found fully automated decision-making processes unacceptable (n=7) and that the final decision must always be made by a human. In conclusion, NGOs approach AI technologies cautiously due to financial constraints, ethical sensitivities, and their human-centered missions. It is recommended that NGO managers consider financial sustainability and ethical compliance, technology providers develop solutions specific to NGOs, and policymakers support digital transformation. For future research, quantitative studies, a focus on small-scale NGOs, and comparative studies are recommended.