1935 Türkiye genel nüfus sayımının coğrafi analizi

Abstract

Nüfus sayımı, bir ülkede yaşayan insanların belli zaman dilimlerinde belli amaçlarla kayıt altına alınmasıdır. Nüfus sayımları; kayıt altına alınan nüfusun sayı, cinsiyet, yaş, meslek, dil, din ve öğrenim durumlarını göstermesinden dolayı toplumların ekonomik, sosyolojik ve tarihi yönlerini araştırmak açısından oldukça önemlidir. Geçmişte nüfus sayımları askere alınacaklar ve vergi yükümlülerini belirlemek noktasında önemliyken günümüzde halkın ihtiyaçlarına çözüm üretmesi açısından oldukça önemlidir. Türkiye’de ilk kez modern anlamda nüfus sayımı 1927 yılında yapılmış olup ikinci nüfus sayımı 1935 yılında gerçekleştirilmiştir. Daha sonra her beş senede bir nüfus sayımları tekrar edilmiş, 1990 yılından itibaren onar yıllık arayla nüfus sayımı planlanmıştır. Gelişen teknolojiyle beraber 2007’den bu yana Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi aracılığı ile ülkemizin nüfusu hakkında veri toplanmaktadır. Bu çalışmanın konusu, Cumhuriyet döneminde Türkiye’de yapılan ikinci nüfus sayımı olan 1935 Genel Nüfus Sayımına ait; nüfus sayım kanun ve talimatnameler, sayım cetveli, haritalar ve istatistik verileri kapsayan 6 farklı yayının coğrafi açıdan incelenmesidir. Çalışmanın temel amacı, İstatistik Genel Direktörlüğü tarafından 1935 nüfus sayımına dair basılan ve genel itibariyle istatistik verilerden oluşan yayınların, coğrafya ve özellikle nüfus coğrafyasında kullanılan veri kaynağı olarak değerlendirilmesidir. Bu amaca yönelik olarak, 1935 Genel Nüfus Sayımı verileri incelenerek tablo, grafik ve haritalarla konu açıklanmaya çalışılmıştır. 1935 Genel Nüfus Sayımına ait basılı kaynaklardan elde edilen; nüfus büyüklüğü, kır ve kent nüfusu, yaş, cinsiyet, mesleklere göre dağılım, okuma ve yazma oranları, anadil, engellilik durumu, doğum yeri, din ve medeni durum konularının tamamı coğrafya ile ilgilidir. Kaynaklarda verilen bilgilerin çokluğu ve içeriği dikkate alındığında 1935 Genel Nüfus Sayımıyla ilgili yayınların önemli bir coğrafi kaynak olduğu anlaşılır. 1935 ve periyodik olarak yapılan nüfus sayımları ve sonrasında yapılan yayınlar sayesinde Türkiye nüfusunun coğrafi özellikleri hakkında güvenilir veriler temin edilmeye başlanmıştır.

Population census is the recording of people living in a country for certain purposes in certain time periods.They are very important in terms of researching the economic, sociological and historical aspects of societies. In the past, population censuses were important in determining those to be recruited for military service and tax liabilities, while today they are very important in terms of producing solutions to the needs of the people. The first census in the modern sense was conducted in Turkey in 1927 and the second census was conducted in 1935. Afterwards, they were repeated every five years, and since 1990, they have been planned at ten-year intervals. With the developing technology, data on the population of our country has been collected through the Address Based Population Registration System since 2007. The subject of this study is the geographical analysis of six different publications including census laws and instructions, census tables, maps and statistical data of the 1935 general population census, the second census conducted in Turkey during the Republican period. The main purpose of the study is to evaluate the publications published by the General Directorate of Statistics on the 1935 census, which are generally composed of statistical data, as a data source used in geography and especially in population geography. Population size, rural and urban population, age, gender, distribution by occupation, reading and writing rates, mother tongue, disability status, place of birth, religion and marital status obtained from these sources are all related to geography. Considering the abundance and content of the information given in the sources, it is understood that the publications related to the 1935 General Population Census are an important geographical source. Thanks to the 1935 and periodical population censuses and subsequent publications, reliable data on the geographical characteristics of Turkey's population began to be provided.