Dünya kapitalizminin güncel bunalım dinamikleri ışığında bunalım teorileri ve kar oranlarının düşmesi eğilimine dayalı bir araştırma

Abstract

Bu çalışmada, dünya kapitalizminin '70'li yıllardan bu yana yaşadığı sorunların temelinde, kar oranlarının azalması eğiliminin ürünü olarak ortaya çıkan ve ancak mevcut sermaye yapılanmasının köklü bir şekilde değişmesiyle birlikte aşılabilecek olan bir büyük bunalımın bulunduğu savunuluyor. Ancak öncelikle, kapitalizmin bunalımlarına ilişkin farklı görüşler tartışılıyor. İlk olarak geleneksel iktisatçıların bunalımları tesadüfi etkenlere bağlayan yaklaşımları ve bu arada iş çevrimi kavramı üzerinde duruluyor (I. Bölüm). Ardından marksist bunalım teorileri ele alınarak (II. Bölüm), özellikle eksik tüketim sorununu temel alan çözümlemelerin yetersizlikleri tartışılıyor (III. Bölüm). Üretim araçları üreten Kesim I ile tüketim malları üreten Kesim II arasında uygun bir dengenin kurulabildiği koşullarda eksik tüketim sorunu yaşanmadan da birikimin gerçekleşebileceği ileri sürülen bu çalışmada, bunalım sonrası büyüme dönemlerinde ve bu arada İkinci Dünya Savaşı sonrasında söz konusu koşulun sağlanabildiği savunuluyor. Diğer yandan, eksik tüketim sorununa da yol açan dinamiğin, kar oranlarının öncelikle Kesim I'de düşmeye başlaması olduğu belirtiliyor (IV. Bölüm). V. Bölüm'de, son dönemlerde küreselleşme başlığı altında toplanan gelişmeler, bu çalışmada, sermayenin bunalıma verdiği tepkiler olarak değerlendiriliyor ve bunların bunalıma çare olmak bir yana, derinleşmesine yol açtığı savunuluyor. Bu bölümde, üretim sürecindeki değişmelerin ve sınırların kalkmakta olduğu yönündeki tezlere dayanak oluşturan gelişmelerin, kar oranlarının düşme eğilimine direnç oluşturma çabalarının ürünü olduğu gösterilmeye çalışılıyor. Aynı zamanda sonuç bölümü olan VI. Bölüm'de ise, dünya kapitalizminin yeni bir sermaye yapılanmasına geçiş süreci içinde bulunup bulunmadığı tartışılıyor. Yeni ekonomi terimiyle ifade edilen sektörlerin henüz böylesi bir yeniden yapılanmaya işaret edecek denli ağırlık kazanmadığı savunulurken, mevcut sermayelerin hızlı bir değersizleşme süreci yaşamaması halinde, böylesi bir dönüşümün uzun bir süreye yayılma olasılığının bulunduğu, ancak bunun da bunalıma yol açan çelişkilerin daha uzun süre belirleyici olarak kalmasına yol açacağı ileri sürülüyor.