Dare to disappoint: Growing Up in Turkey’in çeviri yoluyla kaynak kültüre dönüşü üzerine betimleyici bir çalışma

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Dare to Disappoint: Growing Up in Turkey adlı eser ve bu eserin Bırak Üzülsünler: Türkiye’de Büyümek başlıklı çevirisi üzerine, Çinli çeviribilimci Hongyin Wang tarafından ileri sürülen ‘yabancı dil yaratımı’ ve ‘metinsiz geri çeviri’ kavramları çerçevesinde bir inceleme yapmaktır. Uzun yıllar Amerika’da yaşayan Özge Samancı’nın otobiyografik bir çizgi roman olarak İngilizce kaleme aldığı kaynak metin 2015 yılında Farrar Straus Giroux tarafından Amerika’da yayımlanmıştır. Çevirmen olarak yazarın ve Necdet Dümelli’nin imzasını taşıyan erek metin ise Türkiye’de 2017 yılında İletişim Yayınları tarafından basılmıştır. İçeriği itibarıyla kaynak metin, orta sınıf bir ailenin kız çocuğu olan Samancı’nın Türkiye’de geçen çocukluk dönemini ve anılarını konu almaktadır. Çalışmanın çıkış noktasını, erek kitlesi Amerikan okurlar olan söz konusu kaynak metnin yayımlanmasının ardından Türk okurlar, yani köken olarak ait olduğu kültürün okurları tarafından rağbet görmesi üzerine Türkçe çevirisinin sunulması oluşturmaktadır. ‘Yabancı dil yaratımı’ belli bir kültürü konu alan bir metnin, ait olduğu kültürün dilinden farklı bir dilde kaleme alınmasını, ‘metinsiz geri çeviri’ ise bu metnin kendi kültürünün diline çevirisini ifade etmektedir. ‘Yabancı dil yaratımı’ ve ‘metinsiz geri çeviri’ kavramlarından hareketle, Samancı’nın 1980-90’lar Türkiye’sinin tarihsel ve kültürel bağlamını yabancı okurlar için İngilizce anlattığı kaynak metin özünde bir ‘çeviri’, bu metnin Türkçe çevirisi ise köken aldığı kültüre dönmesine olanak sunan bir ‘metinsiz (öz) geri çeviri’ olarak ele alınacaktır. Yürütülecek betimleyici inceleme kapsamında, kaynak metin bağlamında ‘yabancı dil yaratımı’ ve erek metin bağlamında ‘geri çeviri’ çerçevesinde başvurulan yöntemler irdelenecektir.