Serahsî’nin Mebsût isimli şerhiyle Cessâs’ın Şerhu’t-tahavi isimli şerhi’nin edebü’l-kâdî bölümlerinin mukayesesi

Abstract

Hicrî IV. ve V. asır müellifleri olan Cessâs ve Serahsî Zahirü’r-Rivaye’nin muhtasarı mahiyetindeki el-Kâfî ve Muhtasaru’t-Tahâvî isimli eserleri şerh etmektedirler. Şerhu Muhtasaru’t-Tahâvî ve Mebsût isimli bu şerhler aynı kaynaktan beslenmiş fakat farklı asırlarda yazılmışlardır. Bu çalışmada ilgili eserlerin Edebü’l-Kâdî bölümü mukayese edilmiştir. Öncelikle müellifler tanıtılmış, müelliflerin hayat şartlarının eserin ilgili bölümüne yansımaları değerlendirilmiştir. Cessâs ve Serahsî’nin eserlerinin Edebü’l-Kâdî bölümünde kullandıkları sistematik incelenmiştir. Ayrıca uslüp ve dil açısından ilgili bölüm mukayese edimiştir. Edebü’l-Kâdî bölümündeki konular tespit edilip ihtiva ettikleri konular mukayese edilmiş Mebsût’ın ilgili bölümünün daha şamil olduğu sonucuna varılmıştır. Hükümler paralel bir biçimde incelenmiş hükümler açısından benzerliklerin yanında farklılıklarında olduğu gözlenmiştir. Hükümlerin dayanak noktaları incelendiğinde Cessâs ve Serahsî’nin Hanefî Ekolünden olmasının etkisi olarak Hanefî âlimlerin görüşlerine sıkça yer verdikleri ve hükümleri açıklama noktasında farklı delilleri kullandıkları görülmüştürCessas and Serahsi, wellknown scholarsof 4th and 5th century of Hijri, annotated two seminal booksnamely el-Kafi and Muhtasaru't Tahavi,consideredas summaryof Zahirü'r-Rivaye. Although written in different centuries, theannotations, namely Şerhu Muhtasaru't- Tahavi and Mebsut, were fed by the same sources. This study aims to compare the section of Edebü'l Kadi ofthe relavant works. Firstly, the authors of the worksare introduced and the effect oftheir living conditions on therelavant section is evaluated. Then,the methodologyusing in the section of Edebü'l Kadi of their annotations is analysed.Additionaly, the relavant sections of the annotations are compared in terms of the language and writingstyleof theauthors. Having ascertained and comparedthe main topics in the Edebü'l Kadi section of the annotaions, this study comesto the conclusion that the relavant section of Mebsut isbroadly comprehensive.After examining the provisions in parralel, it isobserved that there areboth similarities and differences in terms of provisions. When analysed the bases of provisions, it is seen thatCessas and Serahsi frequently refer to the Hanafi scholarsprobablydue to the fact that they are followers of theHanafi school of thougth, however,they use different evidences in order to strengthen theirviews.