Hattat Kazasker Mustafa İzzet Efendi ve eserleri

Abstract

19. yüzyılda yaşamış büyük bir hattat ve mûsikîşinas olan Kazasker Mustafa İzzet Efendi, Kastamonu'nun Tosya İlçesi'nde doğmuştur. Padişah imamlığı, şehzadelere hat hocalığı, Bahriye Mektebi meşk muallimliği, Eyüp Camii hatipliği, reîsü'l-ulemâlık, nakibü'l-eşraflık, kazaskerlik, Meclis-i Vâlâ azalığı vazifelerinde bulunmuştur. Yesârî-zâde Mustafa İzzet Efendi'den talik, Çömez Mustafa Vâsıf Efendi'den celî sülüs yazılarını öğrenerek icâzet almıştır. Kendisinden sonra gelen büyük hattatların çoğunun hocası olan Mustafa İzzet Efendi sülüs-nesih ve celî sülüs yazılarda ün yapmıştır. Yazıda bugüne kadar gelmiş bir şiveye sahiptir. Mimari eserler, müze ve kütüphaneler ile özel koleksiyonlarda çok sayıda yazısı bulunmaktadır. Harf inkılabına kadar matbaalarımızda kullanılan nesih harfleri de kendisine aittir. Devrinin en iyi neyzeni ve büyük bir hanendesidir. Günümüze ulaşmış 26 adet bestesi ile kendi tertibi olan Tarz-ı Cedit Makamı ve bu makamda bir peşrevi mevcuttur. Döneminin önemli bir edebiyat mahfili olan Encümen-i Şuarâ içerisinde yer alan Kazasker'in Türkçe bazı şiirleri günümüze ulaşmıştır. Arap dili gramerini anlatan bir adet telif eseri ve kendi el yazısı ile bir şarkı mecmuası vardır. Kendisi hakkında pek çok makale yayımlanmasına, birçok kaynak eserde biyografisi ve eserlerine yer verilmiş olmasına rağmen bunların çoğu birbirinin tekrarı olmanın ötesine geçememiş, dolayısıyla hayatı hakkındaki bilgiler açıklığa kavuşturulamamıştır. Bu nedenle tez çalışmamızda hayatı ve vazîfeleriyle ilgili sağlam kaynaklardan edinilmiş malumata yer vermek yoluna gittik. Bu çerçevede matbu eserlerin yanısıra arşiv belgeleri ile Takvîm-i Vekâyî' nüshalarında yer almış kendisiyle ilgili haberler ve başka bazı birincil kaynaklardan edindiğimiz bilgiler ışığında biyografisi, vazifeleri ve bıraktığı eserler hakkındaki bilgileri günışığına çıkarmaya gayret ettik. Çalışmamızın 3. bölümünü Kazasker'in Hüsni Hat sahasında vermiş olduğu eserlere ayırdık. Kendisinin 3 Mushaf-ı Şerîf, 2 cüz, 6 murakka, 18 hilye-i şerîf, 66 kıt'a, 82 levhasını tavsîf ettik. Ayrıca 35 adet taşa mahkûk kitabe ile 5 adet sıva zemine uygulanmış nur âyeti ve yukarıda saydığımız kategorilerin dışında kalan 40 yazısını çalışmamıza dahil ettik. Bu esnada kendisinin çok sayıda yazısını inceleme fırsatı bulduğumuz Kazasker'in, yazılarına imza atarken imza metinlerinde o sırada yaptığı vazifeyi de belirtmesi biyografisindeki bazı muallak hususlarda bu bilgilerden de istifade etmemizi sağladı. Name and Surname: Nurcan Toprak Field: Theology Supervisor: Professor M. Hüsrev Subaşı Degree Awarded and Date: Master- January 2004 Calligraphy, Calligrapher Kazasker Mustafa İzzet Efendi

Kazasker Mustafa İzzet Efendi, a well-known calligrapher and composer of the 19th century, was born in Kastamonu. He is a student of the very famous calligraphers of the century namely Yesârî-zâde Mustafa İzzet Efendi and Çömez Mustafa Vâsıf Efendi. In this work we give his detailed biography with the samples of his works of art.