Sukuk ve Katılım bankalarındakı uygulamaları Türkıye ve Afganistan katılım bankalarının karşılaştırılması

Abstract

Sukuk, İslami finans sektöründe en önemli finansal araçlardan biri olup, konvansiyonel tahvillere şer’i bir alternatif sunmaktadır. Faizsiz bir araç olarak öne çıkan sukuk, genellikle büyük projelerin finansmanında kullanılmaktadır. Bu çalışma, sukukun mahiyetini, diğer menkul kıymetler olan hisse senetleri ve tahvillerle temel farklılıklarını, ayrıca tasarrufları çekme ve yatırım yapmadaki rolünü ele almaktadır. Çalışma ayrıca sukuk türleri ile ihraç, alım-satım, kâr dağıtımı ve itfa süreçlerindeki şer’i hükümleri açıklamaktadır. Çalışmada, Türkiye'de İslami bankacılığın (katılım bankaları) doğuşu ve gelişimi üzerinde durulmuş, bu bankalarda sukuk ihraç faaliyetleri ve Türkiye finans piyasasındaki işleyişi detaylandırılmıştır. Ayrıca, Türk finans piyasasındaki sukuk işlemlerinin İslam hukuku kurallarına uygunluğu incelenmiştir. Bunun yanı sıra, Türkiye ve Afganistan'da sukuk ve İslami bankacılığın mevcut durumu genel olarak karşılaştırılmış, iki ülkenin finans sektöründeki farklılıklar ve karşılaşılan zorluklar açıklanmıştır. Türkiye’de katılım bankaları olarak bilinen İslami bankacılığın kökleri Osmanlı dönemine kadar uzanmakta olup, zamanla kayda değer bir gelişim göstermiştir. İslam hukuku prensiplerine uygun hizmetler sunan bu bankaların, kira sertifikaları adı altında ihraç ettiği sukuk İslami bankaların likiditesini artırarak yatırımcılar için cazip bir seçenek haline gelmiştir. Türkiye’nin İslami finans ve sukuk ihraç alanındaki tecrübesi, İslami finansmanın geliştirilmesinde öncü bir model olarak değerlendirilmektedir. Afganistan’da ise İslami bankacılık, Türkiye’ye kıyasla daha geç başlamış ve hizmetleri sınırlı bir şekilde gelişmiştir. Bu durum, toplumun ve finans sektörünün ihtiyaçlarını tam anlamıyla karşılayamamasına yol açmıştır. Afganistan’ın önceki hükümeti, sukuk ihraçlarını kolaylaştırmak için çeşitli adımlar atmış ve mevcut hükümet de bu finansal araca öncelik vermiştir. Bu çerçevede, sukuk ihraçlarını düzenlemek için özel bir yasa hazırlama komisyonu kurulmuş, yasa taslağı hazırlanmış, ancak henüz kanunlaşma yönünde somut bir ilerleme sağlanamamıştır. Çalışmada, iki ülke arasındaki ortak noktalar göz önünde bulundurularak, bankacılık sisteminin geliştirilmesi ve sukuk ihraçında örnek alınabilecek bir model olarak Türkiye deneyiminden yararlanılabileceğine işaret eden bazı öneriler sunulmaktadır. Çalışmada ayrıca Afganistan'da bu alanın geliştirilmesi için Türkiye’nin verebileceği teknik destekten faydalanılmasının önemi vurgulanmaktadır.

Sukuk is considered one of the most important financial instruments in the Islamic finance sector, serving as a Sharia-compliant alternative to conventional bonds. It is distinguished as a non-interest-bearing tool, commonly used to finance large-scale projects. This study addresses the nature of sukuk and the fundamental differences between sukuk and other financial securities such as stocks and bonds, while highlighting its role in attracting and investing savings. The study also explores the types of sukuk and their Sharia rulings during the stages of issuance, trading, profit distribution, and finally redemption. The study sheds light on the emergence and development of Islamic banking in Turkey, highlighting sukuk issuance activities in these banks and their operation within the Turkish financial market. Furthermore, the study examines the compliance of sukuk-related transactions in the Turkish market with Sharia principles and regulations. Additionally, a comparison is conducted between the state of sukuk and Islamic banking in general in both Turkey and Afghanistan, expressing the differences and challenges facing the financial sectors in these two countries. The roots of Islamic banking, known in Turkey as participation banking, trace back to the Ottoman era and have seen significant development over time. By offering services that adhere to Islamic principles, these banks issue sukuk under the name lease certificates, contributing to enhancing the liquidity of Islamic banks and making them an attractive option for investors. Turkey’s experience in Islamic banking and sukuk issuance is considered a leading model for the development of Islamic finance. In contrast, Islamic banking in Afghanistan started later than Turkey, with limited development in its services and products. This has resulted in its inability to fully meet the needs of society and the financial sector. The previous Afghan government made efforts and took steps to pave the way for sukuk issuance, and the current government has continued to prioritize this financial tool by forming a committee to draft specific legislation regulating sukuk issuance, and the committee prepared a draft law. However, no substantial progress has been achieved thus far. The study provides some recommendations indicating that, considering the common points between the two countries, Turkey's experience can be utilized as a model for developing the banking system and issuing sukuk. The study also emphasizes the importance of benefiting from technical support to develop this field in Afghanistan.