Kurumsal finansmanın fon kaynakları ve dövizli borçlanma alternatifinin analizi

Abstract

İşletmeler, faaliyetlerini sürdürmek için farklı niteliklerde ve farklı zamanlarda kaynaklar (krediler, finansman kaynakları vb.) kullanır ve karşılığında çeşitli varlıklar edinirler. İşletmelerin kaynak kullanımları zaman, nitelik, tutar vb. faktörler açısından değişkenlik göstermektedir. Bu değişkenlik; kaynağın kullanım zamanı, maliyeti, birimi ve kullanıma sunanın taleplerine bağlıdır. Bu talepler; getiri, risk, teminat vb. çeşitli beklentileri içermektedir. Bu nedenlerle; bir işletmenin finansman kaynağı teorik olarak çok sayıda olsa bile pratikte sınırlanmaktadır. Ülkemizdeki işletmelere fon sağlayan finansman kaynaklarının sıralamasında (toplam finansman içindeki paylarına göre) en büyük pay sahipleri; özkaynaklar % 33, bankalar % 28 ve satıcı kredileri % 15 ile ilk üç sırayı paylaşmaktadır. Son yıllarda özkaynaklar ile uzun vadeli yabancı kaynakların paylarının artma eğilimi göstermesi, işletmelerin mali yapılarını güçlendirilmesine yönelik olumlu gelişmeler olarak değerlendirilmektedir. Son on yılda iç ve dış gelişmelerin etkisiyle işletmelerin kaynak yapısında önemli gelişmeler olmuştur. Geleneksel finansman kaynakları ile birlikte gerek yurt içi kaynaklı gerekse yurt dışı kaynaklı finansman imkanları işletmelerimiz tarafından daha fazla kullanılmaya başlanmıştır. Bu gelişmelerin yansımalarından biri; işletmelerin yabancı kaynak (kredi) kullanımlarında ulusal para birimi olan TL ile birlikte yabancı para birimini (dövizli borçlanmayı) daha fazla tercih etmeye başlamasıdır. Kaynak bileşimindeki bir diğer değişme ise; nakdi ve gayr-i nakdi kullanımlarda görülmektedir. İşletmeler, bankacılık sisteminden nakdi kredi kullanmak yerine yurt dışı finansal kurumlar veya satıcı kredilerini kullanmaya yönelmiştir. Bankacılık sisteminin sadece garantörlüğüne ihtiyaç duyulan bu kredilerdeki artışın nedenleri arasında; (i)Gelişmekte olan bir ülke olarak Türkiye' nin, yatırım ve işletme sermayesi ihtiyaçlarının karşılanması için finans kaynağına ihtiyaç duyması, (ii)İşletmelerin yatırım ve işletme sermayesi ihtiyacını karşılayacak düzeyde ülke içinde yeterli sermaye birikiminin olmaması, (iii)Mevcut kaynakların kamu finansmanı aracılığı ile finansal sistemden çekilmesi ile kaynak ihtiyacının daha fazla hissedilmesi, (iv)Mali sistemdeki nakdi kredilere ait efektif maliyetlerin yüksek olması ve (v)İşletmelerin yurt dışına açılması ve rekabetçi güçlerinin artmasıyla yurt dışından daha fazla kaynak bulabilme imkanlarının gelişmesi, sıralanabilecektir. Türkiye ekonomisinin; son yıl içinde yaşadığı üç krize (1990, 1994 ve 2001) rağmen uzun vadeli bir perspektif içinde değerlendirildiğinde dövizli borçlanma maliyetinin TL ile borçlanma maliyetline göre avantajlı olduğu görülmektedir. Bu sonucu; TBB ve TCMB kaynaklı verilerin, firmaların finansman yapılarına yönelik analizleri de desteklemektedir. Ülkemizde TL cinsinden kaynak maliyetleri yüksek oranlı devam ettiği sürece, kur riskine rağmen sistematik bir finansman politikasına dayanan dövize endeksli borçlanmanın avantajlı olmaya devam edeceği tahmin edilmektedir. Bu nedenle son on yılda görülen TL yerine dövize endeksli borçlanmanın daha hızlı artması beklenmektedir.

Companies, in order to continue their functioning use sources at different qualities and times, and they acquire assents in return. Use of resources may vary depending on factors such as maturity, quality and sum of the resource used. This fact is a result of timing, cost monetary base and demands of the creditor. These include a variety expectations such as revenue, risk, guarantee. Thus although sources of financing are theoretically deemed to be numerous, in reality they are limited. The largest share in financing of the companies belong to equity with a 33 % share, banks have a 28 % share in total financing, and seller's credits amounts to 15% of the total. Increase in equity and long term outside sources in the companies is seen as a positive development toward strengthening of their financial structures. In last 10 years important changes have taken place in the resource structure of the companies due to changes abroad and at home. Together with traditional financial resources, domestic and foreign financing opportunities are begun to be utilized at an increasing rate. One of the reflections of this fact is that companies began to prefer using foreign currency denominated credits together with TL ones. Because of this preference, foreign currency denominated borrowings in the composition of the resources used have increased rapidly. Another change in the resource composition is in cash Vs non-cash credit ratios. Instead of using cash credits from banking system companies tended to use credits from financial institutions and sellers abroad. Some of the reasons behind the increase of these types of credits which needs only guarantorship of the banking system are that; (i)Turkey, as a developing country, needs financial resources for its investments and working capital (ii)Lack of capital accumulation within the country to meet investment and working capital needs of companies (iii)Need for sources is felt more acute due to withdrawal of existent sources by public. (iv)Cost of cash credits in the financial system are high ;and (v)Thanks to opening abroad companies have developed their ability to find foreign sources Despite recent crises in the Turkish Economy ( 1990, 1994, 2001), when viewed in a long term perspective it is seen that borrowing on foreign currencies is more advantageous compared to TL borrowing. As long as cost of TL sources continues to be high, it is thought that foreign currency denominated borrowing will continue to be advantageous despite foreign exchange risk. Hence; foreign currency borrowing instead of TL which is observed in last 10 years is expected to increase its pace.