Türk edebiyatında otobiyografik roman (1860-2000)

Abstract

Bu çalışma Türk edebiyatında otobiyografik teknikle yazılmış romanları tespit etmek ve bunların kurmaca ile gerçek hayat ilişkisini incelemek üzere kaleme alınmıştır. Otobiyografik romanlar kaynağını, yazarın hayatından alır ve yazar kurmacayı bu kaynak üzerine inşa eder. Sanatçının, yaşantısından tamamen arınmış bir eser meydana getirmesi düşünülemez. Sanatçının kendi hayatı, şahit olduğu ya da bilgi aktarımı ile öğrendiği hayatlar ile bir hayal dünyası içinde kurmaca eser oluşturacağı ileri sürülür. Bu çalışmada esas olan, yazarın hayatından sadece izler taşıması değil, hayatının gerçekliğinden bir eser oluşturmasıdır. Yazarın hayatını esere yansıttığı iddiası çeşitli şekillerle ispatlanabilmektedir. Bu iddiayı kanıtlamak üzere eser üzerinden biyografik okuma yapılıp gerçek hayatın veya gerçek kişilerin tanıklığına başvurulur. Yazarın, söz konusu eseri yazmadan önce veya sonra, şahsi hayatı ile ilgili verdiği bilgiler, yazarın hayatına tanıklık eden şahısların verdiği bilgiler bahse konu olan roman incelenirken kullanılır. Böylelikle otobiyografik romanın yapısı her ne şekilde olursa olsun içerikte yazarın kendi hayatının gerçeğinden beslendiği iddiası güçlendirilir. Türk edebiyatında “otobiyografik roman” kavramı terminolojiye girdikten sonra yaygın kullanılmakla birlikte, “özyaşamöyküsel roman, bildungs roman, künstler roman (daha dar kapsamlı), oluşum romanı, büyüme romanı” gibi terimler de kullanılmaktadır. Bunların yanı sıra “ben anlatısı, kendiliğin anlatısı” gibi kavramlar da “otobiyografi”nin yerine kullanıldığı görülmektedir. Kavram adının bile henüz yerleşmediği bu türde, bazı metinlerin bu terimle nitelendirilmesinin yanlış olduğu kaynakların varlığı da dikkat çeker. Otobiyografik olarak nitelendirilen bazı eserlerin, yazarın hayatına dair veri ile doğrulanmadığı, hayatının bir bölümündeki düşüncelerinden esinlendiği görülmüştür. Öte yandan yazarın hayatının bir bölümünün romanlaştırılması şeklinde kurgulanan romanlar, kısa bir dönemi içerse de otobiyografik sayılabilir. Çünkü burada esas olan hayattan esinlenme değil hayatın kendisini malzeme olarak kullanmaktır. Bu esinlenme doğrudan olabileceği gibi, örtülü -çeşitli sembollerle- de olabilir. Ancak eserdeki bu sembollerin gerçek hayatta karşılığı varsa, eser otobiyografik roman niteliği kazanır. Bu çalışmada, değerlendirilen romanlarda söz konusu nitelik esas alınarak incelenmiştir. Çeşitli kaynaklarda otobiyografik olduğu iddia edilen kimi eserler, kanıtlamaya dayalı incelemede doğrulanabilir yeterince veri barındırmadığı için çalışmaya dâhil edilmemiştir.

This study is written to identify the novels written with autobiographical technique in Turkish literature and to examine their relationship between fiction and real life. Autobiographical novels take their source from the author's life and the author builds fiction on this source. It is unthinkable for the artist to create a work completely free from his/ her life. It is argued that the artist will create a work of fiction in a world of imagination with his/ her own life, the lives he/ she witnessed or learned through information transfer. What is essential in this study is not that the author only carries traces of his/ her life, but that he/ she creates a work from the reality of his/ her life. The claim that the author reflects his/ her life in the work can be proved in various ways. In order to prove this claim, biographical reading is made through the work and the testimony of real life or real people is used. The information given by the author about his/ her personal life before or after writing the work in question, and the information given by the people who witnessed the author's life are used when analyzing the novel in question. In this way, whatever the structure of the autobiographical novel, the claim that the content is based on the truth of the author's own life is strengthened. Although the term autobiographical novel is widely used in Turkish literature after it entered the terminology, other terms such as autobiographical novel, bildungs novel, künstler novel (narrower scope), novel of formation, novel of growth are also used. In addition to these, concepts such as self-narrative, narrative of the self are also used instead of autobiography. In this genre, where even the name of the concept is not yet established, it is noteworthy that there are sources where it is wrong to characterize some texts with this term. It has been observed that some works labeled as autobiographical are not substantiated by data on the author's life, but are inspired by his/ her thoughts in a part of his/ her life. On the other hand, novels that are fictionalized as a novelization of a part of the author's life can be considered autobiographical even if they cover a short period. Because the main thing here is not to be inspired by life, but to use life itself as a material. This inspiration can be direct or implicit - through various symbols. However, if these symbols in the work have an equivalent in real life, the work becomes an autobiographical novel. In this study, the novels evaluated were analyzed on the basis of this quality. Some works, which are claimed to be autobiographical in various sources, were not included in the study because they did not contain enough verifiable data in the proof-based analysis.