İstanbul Boğazı’ nın genel coğrafi özellikleri

Abstract

Geleneksel olarak Asya-Avrupa kıtaları arasında sınır kabul edilen İstanbul Boğazı'nın uzunluğu (16,5 mil) oldukça girintili çıkıntılı bir kıyı özelliği gösterir. Boğaz Kuzey'de Rumeli Feneri'nin biraz Kuzeyi'nden, güneyde Sarayburnu-Kadıköy İnci Burnu arasına kapsar. İstanbul Boğazı'nın oluşumu çok uzun yıllar tartışılmış, netice olarak kesinlikle deniz istilasına uğramış bir akarsu yatağı olup, ancak eskiden oluşmuş ve yeniden harekete geçmiş mevcut faylı yapıda bu oluşumda etkili olmuştur. Boğazın en dar yeri Rumeli-Anadolu arası olup 698m. dir. en geniş yeri ise Büyükdere-Beykoz arası olup 8 km. dir. Ortalama derinlik 35 m. En derin yeri Kandilli-Bebek arası 110 m. dir. İstanbul Boğazı'nın batımetrisinde kuzeydeki 50 m.'lik eşiğin varlığı Akdeniz sularının Karadeniz'e geçmediği iddiasına sebep olmuştur. Ancak Boğaz'da iki tabakalı bir akıntı sistemi tespit edilmiştir. Karadeniz kökenli sulan seviye farkına bağlı olarak sürekli Akdeniz'e buna karşılık Akdeniz kökenli sular yoğunluk farkına bağlı olarak Karadeniz'e geçmektedir. Zaman zaman kuzeyli rüzgarların fazla olduğu dönemlerde terslenme olayı gerçekleştiği görülmüştür. İstanbul Boğazı'nda Oseongorafik parametrelerin ölçümü ve araştırma 1900'lü tarihlerden önce başlanmış, günümüzde Çubuklu Hidrografi ve Oşinografi Şube Müdürlüğü ve üniversiteler tarafından devam etmektedir. Yapılan ölçümlere göre ortalama sıcaklıklar yüzeyde 5° - 23°, satıh altında ise 12° - 14° arasında olduğu tespit edilmiştir. Düşeyde sıcaklıkların yüzeye göre daha az değiştiği belirlenmiştir. Boğaz'da tuzluluk bakımından 3 tipik tabaka tespit edilmiştir. Bunlar Karadeniz'den Marmara'ya %018 civarındaki az tuzlu üst tabaka, Marmara'dan Karadeniz'e %0 36 - 38 civarındaki çok tuzlu alt tabaka ve ikisinin karışımı ara tabakadır. Sıcaklık ve tuzluluk değerlerinde meydana gelen değişimler yoğunluğu etkilemekte olup, buna göre satıh yoğunlukları 11 ila 14 arasında değişmekte, düşeyde ise genelde 26-28 arasında değer göstermektedir. Genel olarak kış aylarında yoğunluk değeri daha yüksektir. İstanbul Boğazı'nda son 30 yıl içinde 400'den fazla kaza olmuş ve yüzlerce insan hayatını kaybetmiştir. Çevreye verilen korku ve kirlilik kazaları önleme üzerine uzun süreli tartışmayı beraberinde getirmiştir. Montreux Antlaşmasına göre kılavuz alma ihtiyari bırakılmış ancak bu kanun hiçbir yabancı devlete kazaya sebep olma ve güvenli geçişe engel olma hakkını tanımamıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda 01.07.1994'te Marmara Denizi ve Boğazlarla ilgili güvenli geçişi sağlayan Tüzük çıkarılmıştır. Ancak bugünlerde İstanbul Boğazı'na bilgisayarlı radarların yapımı için hazırlıklara başlanmıştır.