Collingwood ve İbn Haldın’un ele aldığı tarih felsefesinin bazı problemleri

Abstract

İbn Haldun ve Robin George Collingwood'un ele aldıkları tarih felsefesinin bazı problemlerini araştırma konusu yaptığımız tezimizde, üç bölüm bulunmaktadır. Birinci bölümde tarih felsefesinin temel problemleri araştırılmış olup, tarih, felsefe ve tarih felsefesi kavramları ile tarih felsefesinin ilkeleri araştırma konusu yapılmıştır. İbn Haldun ve Collingwood'un tarih felsefesi problemlerine ayırdığımız bölümlerde yöntem olarak, özellikle bu iki filozofumuzun kendi eserlerine müracaatı gözönünde bulundurduk. İbn Haldun ve Collingwood hakkında yapılmış diğer bilimsel araştırmalardan da yararlanmakla birlikte, bu iktibaslarımız genelde konu üzerine farklı izahların yapıldığı problemlerle sınırlı kalmıştır. Yöntem olarak, önce tarih felsefesinde kullanmış oldukları temel kavramlar incelenmiş olup, ardından yöntem sorunları ele alınmış, son olarak da tarih felsefesi ile ilgili bazı problemleri araştırılmıştır. İbn Haldun'un ele aldığı tarih felsefesinin bazı problemlerini incelediğimiz ikinci bölümde; İbn Haldun'un, tarihî olayların oluşumunda asabiyete önemli roller yüklediği, devletlerin kuruluşunda, devamında ve yıkılışında en etkin unsur olarak asabiyeti anladığı, medenîleşmenin de temelinde toplu yaşamanın yattığını anladığı ortaya çıkmaktadır. Felsefî tarih anlayışının yöntem olarak benimsenmesi gerektiğini düşünen İbn Haldun, tarihî olaylarda bir nedensellik, kanunluluk ve değişimin bulunduğunu düşünmektedir. Bazı oluşumların bazı oluşumlara neden olduğunu da düşünen İbn Haldun, olayları anlamak için eleştirel bir araştırma ve derin inceleme ile hâdiselerin gerçek nedenlerine inmenin gerektiğini ifade etmektedir. Bu bağlamda tarih ile felsefe arasında vazgeçilmez bir irtibat gören İbn Haldun, tarihsel verilerin analizinde de nesnellik, umranın (olan şeylerin) kanunlarını bilme ve eleştirel bakışın önemine temas etmektedir. Devletlerin doğum, yaşam ve ölüm çizgisinde bazı tavır ve aşamalardan geçeceğini ifade eden İbn Haldun, ölümün devlet dahil tüm canlıların kaderi olduğunu düşünmektedir. Collingwood'un tarih felsefesine ayırdığımız üçüncü bölümde ise; önce Collingwood için tarihin anlamı, nesnesi ve yapısı üzerinde durulmuştur. Tarihi, yaşanmış geçmişin yeniden idrak edilmesi olarak tanımlayan Collingwood, geçmiş olayların tarihçinin zihninde kanıtlar yardımıyla yeniden canlandırılması olmadan tarihin anlaşılamayacağını düşünmektedir. Collingwood, tarih felsefesi anlayışında yöntem olarak tarihsel yöntemin önemine işaret etmekte; tarihsel yöntemin kanıtların yardımıyla tarihî vak'aların tarihçinin zihninde yeniden yaratılması olarak anlamaktadır. Bu bağlamda soru-yanıt, önkabuller ve kanıtın tarihsel gerçekliği yakalamada önemine işaret eden Collingwood, felsefesiz bir tarih anlayışının aslında tarihle de ilgisinin bulunmadığını düşünmektedir. Tarih biliminin felsefesi bağlamında temellendirdiği tarih felsefesi anlayışını, geçmişi zihinde yeniden yaratma ile âdeta özdeşleştiren Collingwood, zihinsel etkinliğin tarih felsefesinde önemli bir unsur olduğunu düşünmektedir. My investigation is about the problems of Ibn Haldun and Robin George Collingwood's philosophy of history, which has a beginning and two main parts. In the beginning part the basic problems of philosophy of history were investigated. During the investigation I use Ibn Haldun and Collingwood's own books and use other investigations. But I fond only different explanations about the problems. Firstly I studied about basic words about history philosophy then studied about problems of history philosophy. In the first part it is about the problems of Ibn Haldun's history philosophy. According to Ibn Haldun 'Asabiyet' is the main thing in the life of state and living together is main thing for development. Ibn Haldun though that philosophical history was main idea for historical investigation and investigated the real causes of historical events for understanding the events, because of that for him don't separate philosophy and history. He though that for analyzing the history being objective and had to know the rules of events. According to him dead is fote for the all living things and states. In the second part it is about Collingwood's history philosophy and the mean, object and structure of history. According to Collingwood history is living past again. He used historical way for philosophy of history. By that way historical proof help the person live the history in its mind. So questions and answers and proofs help to see the historical facts. He thought that didn't separate history and philosophy, for him philosophy of history make people living history in their mind. Mehmet HACIIBRAHIMOĞLU Istanbul-2002