Determinizm ve okasyonalizm arasında: Mu'tezile'de tevlid düşüncesi ve ehl-i sünnetin eleştirisi

Abstract

Tevlidi Mu'tezile kelamcıları tarafından insanın iradi fiilleri ile bu fiillerin dış dünyada gerçekleşen sonuçları arasındaki ilişkiyi insan sorumluluğu açısından izah etmek için geliştirilen bir düşüncedir. Tevlid teorisi Ehl-i sünnet alimleri tarafından alemin işleyişinde determinizme yol açtığı ve bunun sonucunda mucize anlayışı ve Allah'ın alem üzerindeki mutlak otoritesi ile çelişeceği için reddedilmiştir. Bu makalede öncelikle Mu'tezile'de tevlidin tanımı ve faili üzerinde yapılan tartışmalar ele alındıktan sonra Ehl-i sünnetin tevlidi eleştirdiği konulara değinilecek ardından sebep, illet ve icab kavramları etrafında tevlid determinizm mukayesesi yapılacaktır.