Tabibzade Mehmed Şükri Efendi ve Silsilename-i Sufiyye isimli eseri

Abstract

Bu çalışma, Hadis ilmi ile başlayan ve tasavvuf ilmi dahil diğer tüm İslâmî ilimlerde ve Müslümanlar arasında neşet eden kültür, sanat, fen ve meslek dallarında ortaya konan ve tüm ilimlerin Hz. Peygamber vâsıtası ile Allah’a olan nisbetini gösteren silsile kavramını ele almaktadır. Silsile bir ilmin sıhhatini ve geçerli bir yolla aktarımını mümkün kılan, sahteciliğin ve yalancılığın önüne set çeken, ehil olmayan kimselerin iddialarını çürüten bir dayanak ve aynı zamanda o ilmin ve sanat dalının büyük bir mirası barındırdığının işareti olarak kabul edilmiştir. Tasavvufî anlamda silsile ile kastedilen ‘bir mürşidi önce tarîkatının pîrine oradan da Hz. Peygamber’e ulaştıran kişiler zinciri’dir. Sûfîlerin sahip olduğu manevî ilim ve onlara has ahlak öğretileri ve terbiye metodları manevî bir silsile ile akıp gelmiştir. İşlevi itibari ile büyük halk kitlelerine tesir eden tasavvuf ehlini, kontrol ve belli bir düzen içerisine çeken tasavvuf silsileleri önceleri sözlü olarak aktarıla gelmiş, daha sonra icâzetnâmelere ve müstakil eserlere dercedilmiştir. XVII yy.’dan itibaren tasavvuf silsilelerinin teşekkülü hakkında yeni görüşler öne sürülmüştür. Nesir, manzûm, çizgi, cedvel ve madalyon gibi farklı şekillerde kaleme alınan silsilenâmeler bulunmaktadır. Eserleri ile özellikle son dönem Osmanlı coğrafyasında yaşayan tasavvuf ehlinin genel bir fotoğrafını çeken Tabîbzâde Mehmed Şükrî Efendi, incelemesinde bulunduğumuz “silsilenâme-i Sûfiyye” isimli eserinde Osmanlı toplumuna etki eden hemen tüm tarîkatların silsilelerini zikretmiştir. Geneli itibari ile kendisinden önce yazılan silsilenâmelerin bir derlemesi ve toplamı olan bu eser, yapılan ilaveler ve tutulan kayıtlarla tekkelerin seddine yakın bir zamanda yaşamış meşâyihin nisbet ve tarîkat bağlantılarını ortaya çıkarması açısından önem arzetmektedir. Bunun yanında çalışmamızda tasavvuf silsilelerini ihtiva eden esereler tanıtılmış ve bir “tasavvuf silsilenâmeleri literatürü” ortaya konmuştur.This thesis studies the concept of silsilah (chain) which is used in all kinds of Islamic sciences such as arts, professions, Hadith and Sufism. Silsilah is used in order to protect the reliability of Islamic sciences as well transmitting information in a correct way. It prevents untrustworthy people to attribute incorrect information to the past scholars. It also shows the richness of sciences. In the sufi sense silsilah is the chain that connects the present master with the past ones all the wayh back to the prophet. In that way the spiritual knowledge an d characteristics is transmitted in a spiritual chain. Silsilahs were orally started but XII th century they wer put in writing. There were also special books written to show the chains of sufi orders. Tabibzâde Mehmed Şükrî Efendi’s silsilahnameh titles “Silsilenâme-i Sûfiyye” is a good example of the Ottoman Sufi orders chains. Our work also introduces various silsilahnamehs and gives a literature for the researchers.