Saîd b. Ebî Arûbe özelinde 2./ 8. asır Basra hadisçiliği

Abstract

2./ 8. asırda Basra’daki hadis faaliyetlerini Saîd b. Ebî Arûbe’nin (ö. 156/ 773) hayatı ve hadisçiliği özelinde ele alan bu çalışmanın ilk bölümünde ilgili râviyi tarihî ve ilmî bir bağlama yerleştirme amacıyla öncelikle mezkûr zaman diliminde rivayet faaliyeti yürüten ana akım hadis halkaları ve temel tartışma konuları üzerinde durulmuş, daha sonra isnâd, ricâl ve tematik verileri dikkate alan bir metotla Saîd’in ilmî çevresi netleştirilmiştir. Ardından hakkındaki övgüler ve yergiler, rıhleleri, hadis tasnifindeki rolü ve eserleri incelenmiştir. Saîd’in rivayetlerine yoğunlaşan İkinci Bölüm’de ise dijital veri tabanlarındaki rivayetler üzerinden tedlîs, ihtilât, rivayet aktarım formları, nakillerin kaynak ve muhtevası, Kaderîlik ve fıkıh bilgisi/ anlayışı gibi konularda birtakım yargılara varılmıştır. Daha önce belirli bir metot etrafında, hadis tarihiyle irtibatlı ve bütüncül bir bakış açısıyla biyografisi ele alınmayan Saîd’in hayatı ve hadisçiliğinin ilgili hususlara dikkat edilerek incelendiği bu çalışmada ilmî konumu bağlamında yakın hocasının Katâde b. Diâme, yakın talebelerinin Yezîd b. Zürey‘ ve Abdülvehhâb b. Atâ olduğu, ihtilaflı konular başta olmak üzere fıkıh bilgisi ve hafızasının güçlü olduğu ve hakkındaki Kaderîlik ithamlarının rivayetlerine yansımadığı gibi birtakım sonuçlara ulaşılmıştır.In the context of hadith history, this study focuses on the life and hadith studies of Saʿīd bin Abī ʿArūba, related to the Basra hadith scholarship of the 2nd/ 8th century. The first part of the study aims to place the relevant narrator in a historical and scholarly context by first discussing the mainstream hadith circles and key topics of discussion in that time period. Subsequently, a method based on isnād, rijāl, and thematic data is used to identify Saʿīd’s network of transmissions and clarify his scholarly position. Then, praises and criticisms about him, his travels, role in ḥadīth classification, and works are examined. The second part of the study uses focuses on Saʿīd's narrations and uses digitalized databases to draw conclusions about issues such as tadlīs, ikhtilāṭ, narration transmission forms, the sources and content of transmissions, Qadariyya, and his knowledge/ understanding of fiqh (Islamic jurisprudence). This study takes a comprehensive approach to examining Saʿīd's life and hadith scholarship, with attention to his scholarly standing and relationships with significant figures of his time, notably his close teacher Qatāda bin Diʿāma, and close students Yazīd ibn Zurayʿ and Abdulwahhāb ibn Aṭāʾ. The study puts forth his expertise in fiqh and his strong memory, while shedding light on the accusations of the Qadariyya regarding his narrations