Ahmed Safi Bey’in Sefinetü’s-Safi adlı eserinde Bektaşilik

Abstract

Ahmed Sâfî Bey'in Sefînetü's-Sâfî adlı eserinde Bektaşîlik adındaki tezimizde iki unsur dikkat çekmektedir. Birincisi, Ahmed Sâfî Bey baz alınarak Bektaşîliğin yeniden yorumlanması ve ortaya varsa orijinal fikirlerin çıkarılması, ikincisi ise Osmanlı son dönem mutasavvıf-şâirlerinden Ahmed Sâfî Bey ve on sekiz ciltlik eseri Sefînetü's-Sâfî'nin tanıtılması olmuştur. I- Bektaşîlik: On iki esas tarîkattan biri olarak kabul edilen Bektaşîlik, mürşid olarak Hz. Muhammed (s.a.v.), rehber olarak Hz. Ali (k.v.)'yi, Pîr olarak da Hacı Bektaş-ı Velî (k.s.)'yi tanır. Hacı Bektaş hakkında bilgi veren kaynakları iki grupta toplamak mümkündür. Birincisi, Hünkâr'ın vefâtından yaklaşık iki asır sonra kaleme alınan Vilâyetnâmelerdir. İkincisi olarak Eflâki'nin Menâkibu'l-Ârifîn'i ve Aşıkpaşazâde'nin Tevârih-i Âl-i Osmân'ıdır. Hacı Bektaş'ın doğumu, yetişmesi ve Anadolu'ya kadar ki hayatı hemen hemen yok gibidir, olanlar da menâkıbnâmeler, dolaylı bilgi ve rivâyetlere dayanmaktadır. Hacı Bektaş'ın eserleri hakkında son yıllarda yapılan yayınlar, O'nu daha iyi anlamamıza imkan sağlamaktadır. Makâlât bunlardan birisidir. Bu eser Hacı Bektaş-ı Velî'nin dinî ve tasavvufî görüşlerini ortaya koymaktadır. Hacı Bektaş'ın vefâtından sonra kendisinin yerine postnişin olarak geçen kişinin kimliği bugün bile Çelebîyân ve Babagân kolu arasında tartışma konusu olmaya devam etmektedir. Bugünkü hüviyetiyle bilinen asıl Bektaşîlik Balım Sultan'ın tarîkatın başına geçmesiyle şekillenmiştir. II- Sefînetü's-Sâfî: Ahmed Sâfî Bey (d. 1851, v. 1926), üç dilde (Türkçe, Arapça, Farsça) yazı yazabilen biridir. Onun en hacimli eseri yazma halindeki on sekiz ciltten mürekkep olan Sefînetü's-Sâfî'sidir. Bu eser takrîben onbir senelik bir emeğin mahsûlüdür. Müellif, bu eserinde birçok şuarâ, meşâyıh ve ulemânın terceme-i hallerine, varsa eser ve şiirlerine yer vermiştir. Sefîne'nin dört cildinde Bektaşîlik ile ilgili bilgilere yer vermiştir. In my thesis named The Bektashizm in Ahmet Sâfî Bey's work of art Sefînetü's-Sâfî two aspects are remarkable. First is the reinterpretation of Bektashizm based on Ahmet Sâfî Bey's work and revelation of the original ideas if exist. Second is the introduction of Ahmet Sâfî Bey, who was one of the late Ottoman time sufi poets, and his eighteen-volume-work of art 'Sefînetü's-Sâfî'. I- Bektashizm: Bektashizm, accepted as one of the twelve main orders of dervishes, adopts Hz. Muhammed (s.a.v.) as supreme master, Hz. Ali as guide and Hacı Bektaş-i Velî as master. It is possible to compile the sources giving information about Hacı Bektaş in two groups. The first group consists of the legends written about two centuries later Sultan's death. The second group consists of Menâkibu'l-Arifîn by Eflâki and Tevârih-i Al-i Osmân by Aşıkpaşazâde. The sources of information related to Hacı Bektaş's birth, growing up, and life until he came to Anatolia almost nonexist. However, those which exist are based on legends, indirect knowledge and rumours. The recent publications about Hacı Bektaş Veli's works of art enable us to understand him better. Makâlât is one of those. This work of art reveals Hacı Bektaş Veli's mystic and religious views. The identity of the person who took his place after his death is still the subject of discussion between the branches of Çelebi and Babagan, even today. The main Bektashizm, known with its recent identity, has been shaped when Balım Sultan became the head of dervish order. II- Sefînetü's-Sâfî: Ahmet Sâfî Bey was a person who could write prose and poems in three different languages (Turkish, Arabic, French). His most comprehensive work of art is hand-written Sefînetü's-Sâfî, which consists of eighteen volumes. That work of art is the production of approximately an eleven-year-work. In this work of art, the writer has included many poets, sheikhs, and biographies of wises and their poems if exist. In four volumes of Sefîne the details about Bektashizm have been included.