Hicrî ikinci asırda sarf akdi ile ilgili fıkhî tartışmalar

Abstract

Bu çalışmada, hicrî ikinci yüzyılda yazılmış ve günümüze kadar varlığını sürdürmüşbazı fıkıh ve hadis eserleri çerçevesinde sarf akdine dair birtakım tartışmalar, modern akitteorisi sistematiği esas alınarak incelenmiştir. Bu bağlamda Mâlik b. Enes’in el-Muvatta’sı,Sahnûn’un Müdevvenetü’l-Kübra’sı, Abdürrezzak b. Hemmam ile İbn Ebû Şeybe’nin el-Musannef türü eserleri, Şeybânî ve Ebû Yusuf’un eserleri ve Şafiî’nin el-Üm adlı eseriçalışmanın genel sınırlarını belirleyen kitaplardır.Günümüz İslam Hukuku literatüründe hicriikinci yüzyılda meydana gelen tartışmaları inceleyen çalışmalar yer almaktadır. Lakin buçalışmalarda, genel olarak zikrolunan yüzyıllarda yaşayan fakihlerin genel görüşleri ve bufakihlerin görüşlerinden hareketle akıl yürütme yöntemlerine dair tespitler yer almaktadır.Buna mukabil, sarf akdine dair Türkçe modern literatürde kaleme alınan çalışmalar da yeterliseviyeye ulaşmamıştır. Bundan dolayı bu çalışma sarf akdinin fürû-ı fıkıh eserlerinde tümyönleriyle incelenmesi ve geleneksel dönem dünya ticâret hayatına dair incelemeleri içermesibakımından diğer çalışmalardan farklılık arz etmektedir.Bu çalışmada geleneksel dünyada ticâret hayatının tarihsel gelişimi ve hicrî ikinciasırda kaleme alınan eserlerde sarf akdinin konumu ele alınmış ve sarf akdine dair hicrî ikinciasırda meydana gelen tartışmalar teorik ve pratik bilgiler doğrultusunda birbirleriylemukayeseli olarak hukuk perspektifinde incelenmiştir. Sonuç olarak, sarf akdininPeygamber(sav)’in sünneti ile belirlenmesine rağmen hicrî ikinci yüzyılda yaşayan fakîhlerarasında kullandıkları deliller ve akıl yürütme yöntemlerinin farklılıkları sebebiyle birtakımtartışmaların meydana geldiği gözlemlenmiştir. Bu tartışmalar ele alındığında ise müelliflerinbirbirlerinden etkilendiği, akde konu olan bedellerle ilgili konulara ağırlık verildiği ve dinar dirhemle altın-gümüşün farklı muamelelere tabi tutulduğu görülmektedir.

In this study, some debates about currency exchange contract have been writtenwithin the fiqh and hadith works which were written in the second century after the hegira andsurvived till today was analyzed based on modern contract theory. In this context Malik b.Anas’ al-Muvatta , Müdevvenetü’l-Kübra written by Sahnûn, Abdurrazzak b. Hammam andIbn Abu Shayba's al-Musannaf works, works written by Shaybani and Abu Yusuf, andShafi'I’s al-Um are the books that find out the limit of the study. In the modern Islamic Lawliterature, there are studies examining the discussions that took place in the second centuryafter hegira. However, these studies generally include the general views of the jurists living inthe mentioned centuries and the methods of these jurists. On the other hand, it is noteworthythat the studies written in the Turkish modern literature on currency exchange contract are notat the expected level. Therefore, this study differs from other studies in terms of examining allaspects of consuming contract in furû-i fiqh works and examining world trade life intraditional period.In this study, the historical development of trade and the position of currencyexchange contract in the works were written in the second century after the hegira areexamined, and the debates on currency exchange contract in the second century are discussedin comparison with each other in accordance with theoretical and practical knowledge with alaw perspective. As a result, although currency exchange contract was fixed by the Sunnah ofthe Prophet (saas), there are some discussions about the currency exchange owing to thereasoning methods and evidences were used by the jurists living in the second century. Whendiscussions are examined, it was observed that the jurists are influenced by each other, thesubjects related to the costs of the contract are emphasized and dinar-dirhem and gold-silverare subjected to different treatments. Because, gold and silver take place in the society asgoods and money, dinars and dirhams that occur with the minting of gold and silver assumethe role of money.