Publication: Paranın işlevleri ve Cumhuriyet öncesi kağıt para uygulamaları
Abstract
In the evolution of money, initially, it was transited from “goods money” practice to the “representative money”, and then to the “banknote” system. By this way, nominal value of money was separated from its metallic value, and its production cost was minimized. In this respect, “banknote” is also called “lawful money”. Because, “banknote” has neither a value in its own, like gold, nor a golden provision in banks, like reptesentative money. The value of banknote is based on the judical compulsion by state, and the judical prohibition imposed on its imitation. Today, rather than banknote usage, the usage of deposit money or electronic money is rapidly increasing, and accordingly there are credit cards or account books in the wallets, instead of banknotes. In this study, first, the definition of money, its functions, and monetary systems have been examined in detail. Then, the reasons for the transition from the goods money system to the representative money, and the banknote system have been tried to be explained. Moreover, the meaning and functions of money in terms of economic theories have also been emphasized. Eventually, the reasons for the appeal of the Ottoman Empire to the banknote system, and the problems caused by the application of this system have been clarified, then, the banknotes, inherited to the Turkish Republic and formed the basis of banknote system of this new republic, have been discoursed. This study is sustained by the tables in the annexes. Some samples of Ottoman banknotes are also presented.
Paranın evrim sürecinde ilk olarak “mal para” uygulamasından “temsili para”ya daha sonra “kağıt para” sistemine geçiş olmuştur. Böylece paranın itibari değeri, içerdiği maden değerinden bağımsızlaştırılarak paranın üretim maliyeti minimum seviyeye düşmüştür. Bu bakımdan kağıt paraya “yasal para” da denmektedir. Çünkü kağıt paranın ne altın gibi kendinden olma bir değeri ne de temsili para gibi bankalarda altın karşılığı bulunmaktadır. Kağıt paranın değeri devletin hukuki olarak kullanmaya mecbur etmesi ve taklit edilmesinin yine hukuken yasak olmasından kaynaklanmaktadır. Günümüzde ise kağıt para kullanımından ziyade kaydi para ya da elektronik paranın kullanımı hızla artmakta bu bakımdan cüzdanlarda kağıt para yerine kredi kartları ya da hesap cüzdanları bulunmaktadır. Kredi kartı, elektronik para gibi ürünlerin hizmete sunulabilmesi ise teknolojik gelişmeyle ilgilidir. Bu tez çalışmasında öncelikle paranın tanımı, işlevleri ve para sistemleri ayrıntılı olarak irdelenmiş, mal para sisteminden temsili paraya neden geçildiği ve kağıt para sistemi açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmada ayrıca paranın iktisat teorileri bakımından anlamı ve işlevselliği üzerinde durulmuştur. Son olarak Osmanlı’nın, kağıt para sistemine başvurmasının nedenleri ve kağıt para uygulamasının sebep olduğu sorunlar açıklanmış ve Cumhuriyet’in kağıt para sisteminin temelini oluşturan Osmanlı’dan devralınan kağıt paralar üzerinde durulmuştur. Çalışma eklerde sunulan tablolarla desteklenmiş ve Osmanlı kağıt paralarından örnekler verilmiştir.
Paranın evrim sürecinde ilk olarak “mal para” uygulamasından “temsili para”ya daha sonra “kağıt para” sistemine geçiş olmuştur. Böylece paranın itibari değeri, içerdiği maden değerinden bağımsızlaştırılarak paranın üretim maliyeti minimum seviyeye düşmüştür. Bu bakımdan kağıt paraya “yasal para” da denmektedir. Çünkü kağıt paranın ne altın gibi kendinden olma bir değeri ne de temsili para gibi bankalarda altın karşılığı bulunmaktadır. Kağıt paranın değeri devletin hukuki olarak kullanmaya mecbur etmesi ve taklit edilmesinin yine hukuken yasak olmasından kaynaklanmaktadır. Günümüzde ise kağıt para kullanımından ziyade kaydi para ya da elektronik paranın kullanımı hızla artmakta bu bakımdan cüzdanlarda kağıt para yerine kredi kartları ya da hesap cüzdanları bulunmaktadır. Kredi kartı, elektronik para gibi ürünlerin hizmete sunulabilmesi ise teknolojik gelişmeyle ilgilidir. Bu tez çalışmasında öncelikle paranın tanımı, işlevleri ve para sistemleri ayrıntılı olarak irdelenmiş, mal para sisteminden temsili paraya neden geçildiği ve kağıt para sistemi açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmada ayrıca paranın iktisat teorileri bakımından anlamı ve işlevselliği üzerinde durulmuştur. Son olarak Osmanlı’nın, kağıt para sistemine başvurmasının nedenleri ve kağıt para uygulamasının sebep olduğu sorunlar açıklanmış ve Cumhuriyet’in kağıt para sisteminin temelini oluşturan Osmanlı’dan devralınan kağıt paralar üzerinde durulmuştur. Çalışma eklerde sunulan tablolarla desteklenmiş ve Osmanlı kağıt paralarından örnekler verilmiştir.