Türkiye’de etkin piyasa hipotezinin test edilmesine ilişkin ekonometrik yaklaşım

Abstract

Bu çalışmada, IMKB endeksi ile dolar arasındaki ilişkinin, iktisadi anlamda ne derece geçerli olduğu araştırılmıştır. Çalışmada endeksteki artışın dolara, dolardaki artışın ise endekse bir etkisi olup olmadığı analiz edilmiştir. Ayrıca endeks ve dolarda meydana gelen dalgalanmaların birbirine etkisi incelenmiştir. Analizlerde Hata Giderme Modeli (ECM) yaklaşımı kullanılmıştır. Modeli kurarken endeks ve dolar değişkenlerinin ortak bütünlenen olması için, ortak bütünleme testleri yapılmış, endeks ve dolar serilerinin durağan olup olmadığı test edilerek durağanlık sağlanmış, etkinlik testlerine yönelik Anomoli testleri yapılmıştır. Ayrıca endeks ve dolar serilerinde; günlük, haftalık ve aylık bazda mevsimsel trend gözlemlenip gözlemlenmediği test edilmiştir. Uygulamada, Ocak 1991 - Kasım 1998 yılları arasını kapsayan endeks ve dolar verileri kullanılmıştır. IMKB endeksinin ve serbest piyasa dolar değerinin zayıf formda etkin olup olmadığını belirlemek amacıyla günlere ve aylara ilişkin mevsimsel trend anomolileri araştırılmıştır. Endeks ve Dolar serileri arasındaki ilişki sonuçları, verilere uygun olarak belirlenen dönüşümler yapılıp, durağanlık şartı sağlanarak elde edilmiştir. Durağanlığın kontrolü için; otokorelasyon testi, Dickey - Fuller birim kök testi ve genişletilmiş Dickey-Fuller (ADF) testlerinden yararlanılmıştır. Test sonuçlarında, endeks ve dolar serilerinin durağan hale geldiği, birinci dereceden farklarla durağan oldukları görülerek, ortak bütünlenen testleri uygulanmış ve birinci dereceden bütünlenen oldukları bulunmuştur. Ortak bütünleyen regresyonları kullanılarak elde edilen artık terimler, Hata giderme modellerinde kullanılarak, her iki değişkenden sapmaların uzun dönem denge değerine yakınsama hızları hesaplanmıştır. Endekste gözlenen anomoliler doğrultusunda normal üstü getiri, günlük bazda pazartesi alış, çarşamba satış, aylık bazda ise Mayıs ve Ağustos alış, Haziran ve Aralık satış için uygun bulunmuştur.Dolarda gözlenen anomoliler doğrultusunda normal üstü getiri, günlük bazda cuma alış, perşembe satış, aylık bazda Şubat alış, Ocak satış şeklinde bulunmuştur.

In this project, the relation between the USD and ISE indice is observed in econometric terms. The effect of increase in ISE indice to USD and in an increase in USD to ISE indice is analized respectively. Also the effect of fluctuations in stock market to oreign exchange market by means of USD and vice versa is observed. Error Correction Model (ECM) is used in the analizes. While establishing the model, the cointegration tests are done for the ISE indice and USD variables to be cointegrated. The cointegration is assued by testing the ISE inice and USD series to be stationary or not. And also efficiency tests are done for the paradox tests. Also the appearance of daily, weekly and the monthly trends are tested for the ISE indice and USD. The datas of the ISE indice and USD between the jun 1991 and nov 1998 are used in the model. To determine whether the ISE indice and USD are weak form efficiency, the daily and monthly seasonal trend paradoxs are observed. The stationary is assured by using the results of the relation between ISE indice and USD series and convertations of them. Autocorrelation, Dickey-Fuller (unit root) and Augmented Dickey-Fuller tests are done for the control of stationary. In the results, the ISE indice and USD series become stationary at the first degree differences after cointegration test are done and they observed as integrated at first degree. The error vaiables that are derived from regretions are used in the error correction models and for both variables the speed of the reaching to the long term equlibrium is calculated. By the observations on ISE indice the daily gain above the avarage is seen bullish on mondays and bearish on Wednesdays and the monthly gain above the avarage is seen bullish at may and august and bearish at december. By the observations on USD the daily gain above the avarage is seen bullish on fridays and bearish on thursdays and the monthly gain above the avarage is seen bullish at february and bearish at january.