Düzenleyici etki analizinin kurumsallaşması

Abstract

Düzenleyici etki analizi, nitelikli yasama süreçlerinin ve kanıta dayalı norm üretiminin temel araçlarından biri olarak kabul edilmektedir. Öncül etki analizi, önerilen düzenlemelerin olası ekonomik, sosyal, çevresel ve hukuki etkilerini değerlendirirken; ardıl etki değerlendirmesi, yürürlükteki düzenlemelerin hedeflerine ulaşıp ulaşmadığını analiz ederek gerekli değişikliklerin yapılmasını sağlamaktadır. Bu süreç, paydaş katılımını teşvik ederek yasama faaliyetlerinin demokratik, şeffaf ve hesap verebilir olmasına katkı sunmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri, düzenleyici etki analizini kurumsallaştıran ilk ülke olup, bu yöntemi kanıta dayalı politika üretimi ve yürütmenin denetimi için kullanmaktadır. Türkiye açısından Amerika Birleşik Devletleri modeli genel bir çerçeve sunsa da, iki ülkenin siyasal ve kurumsal yapılarındaki farklılıklar, düzenleyici etki analizinin Türkiye’ye özgü bir model çerçevesinde şekillendirilmesini gerektirmektedir. Türkiye’de yasama sürecine yönelik öncül ve ardıl değerlendirme mekanizmaları büyük ölçüde eksiktir. Yürütme organı tarafından yürütülen etki analizlerinin ise mevzuat kalitesi üzerindeki somut etkisi henüz değerlendirilememektedir. Bu nedenle, Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde bağımsız bir değerlendirme sisteminin kurulması, hukuki çerçevenin oluşturulması ve parlamento bünyesinde bağımsız idari kapasitenin güçlendirilmesi gerekmektedir.

Regulatory impact analysis is considered one of the fundamental tools for qualified legislative processes and evidence-based law-making. Ex-ante impact analysis evaluates the potential economic, social, environmental, and legal effects of proposed regulations, while ex-post evaluation ensures necessary changes are made by analyzing whether existing regulations have achieved their objectives. This process contributes to making legislative activities democratic, transparent, and accountable by encouraging stakeholder participation. The United States of America was the first country to institutionalize regulatory impact analysis and uses this method for evidence-based policy making and executive oversight. While the United States model provides a general framework for Türkiye, the differences in the political and institutional structures of the two countries necessitate the development of a regulatory impact analysis model tailored to Türkiye’s specific context. In Türkiye, there are significant gaps in the ex-ante and ex-post evaluation mechanisms in the legislative process. The impact analyses conducted by the executive branch have not yet been evaluated for their concrete effects on the quality of legislation. Therefore, it is necessary to establish an independent evaluation system within the Grand National Assembly of Türkiye, create a legal framework, and strengthen independent administrative capacity within the parliament.