The Relations Between the Acceptance and Child- Rearing Attitudes of Parents Of Children With Mental Disabilities

Abstract

Problem Durumu: Ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişki çocuğun sosyal ve duygusal gelişimi açısından önemli bir yere sahiptir. Ebeveynin çocuğuna yönelik kabul veya ret davranışı spesifik ebeveyn-çocuk bağlamı içerisinde şekillenir ve ebeveyn ile çocuk arasındaki duygusal bağın niteliği açısından kritik bir rol oynar. Zihinsel engelli bir çocuğun dünyaya gelmesiyle beraber ailenin hayatında gelişen psikolojik, sosyo-ekonomik ve diğer zorlukların ebeveynlerin çocuğunu kabul-ret düzeyini etkileyebileceği alanyazında vurgulanmaktadır. Ayrıca, zihinsel engel bağlamında yaşanan zorluklar ve ilgili sosyal baskı ve beklentilerin ebeveynlerin çocuk yetiştirme tutumlarını etkileyebildiği de saptanmıştır. Çocuğun zihin engelli olması durumunda, ebeveynlerin çocuklarına yönelik kabul veya ret davranışlarının çocuk yetiştirme tutumlarını etkileyebileceği varsayımından hareketle, ebeveynlerin 7-12 yaş arası zihinsel engeli olan çocuklarını kabul-reddi ile çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişki bu araştırmanın problemini oluşturmaktadır. Araştırmanın Amacı: Bu araştırmanın amacı, 7-12 yaşları arasında zihinsel engelli çocuğu olan ebeveynlerin, çocuklarını kabul-ret düzeyi ile çocuk yetiştirme tutumları arasındabir ilişki olup olmadığını çeşitli sosyodemografik faktörler açısından incelemektir. Araştırmanın Yöntemi: 7-12 yaşları arasında zihinsel engelli çocuğu olan ebeveynlerin, çocuklarını kabul-ret düzeyi ile çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesine yönelik bu ilişkisel tarama modelli araştırmaya, zihinsel engelli çocuğu olan toplam 234 baba ve 129 anne rastgele örnekleme yöntemi kullanılarak dahil edilmiştir. Demografik bilgi formu ile ebeveynlerin eğitim düzeyleri ve ebeveyn ve çocukların cinsiyetine dair bilgi toplanmıştır. Araştırmada ebeveynlerin çocuğu kabullenme ve reddetme davranışlarını ve algılanan ebeveyn kontrolünü belirlemek amacıyla kullanılan Ebeveyn Kabul-Ret/Kontrol Ölçeği (EKRÖ/K), 73 maddeden oluşmakta ve sıcaklık/sevgi,düşmanlık/saldırganlık, kayıtsızlık/ihmal, ayrışmamış reddetmeve kontrololmak üzere beş alt ölçek içermektedir. Ebeveynlerin çocuklarına karşı tutumlarını belirlemek amacıyla kullanılan Aile Hayatı ve Çocuk Yetiştirme Tutumu Ölçeği (PARI), 60 maddedenoluşmakta ve aşırı koruyuculuk,demokratik tutum ve eşitlik tanıma, ev kadınlığı rolünü reddetme, evlilik çatışması ve sıkı disiplinolmak üzere beş alt ölçek içermektedir. Araştırmanın Bulguları ve Sonuçları: Zihinsel engelli çocukların ebeveynlerinin, çocuk yetiştirme tutumları ile çocuklarını kabul-ret düzeyleri arasında bir ilişki olup olmadığının karşılaştırıldığı araştırma sonucunda, PARI aşırı koruyuculuk alt ölçeği ile EKRÖ/K sıcaklık/sevgi, ayrışmamış reddetme ve kontrol alt ölçekleri arasında pozitif yönde ilişki saptanmıştır. Bu durum alanyazındaki benzer çalışmalarla örtüşmektedir. Çocukları zihin engelli olan ebeveynler, çocuklarının deneyimlediği sosyal ve psikolojik zorluklardan ötürü onlara yönelik aşırı koruyucu bir tutum sergileyebilmektedir. PARI ev kadınlığı rolünün reddedilmesi alt ölçeği ile EKRÖ/K düşmanlık/saldırganlık, kayıtsızlık/ihmal, ayrışmamış reddetme ve kontrol alt ölçekleri ve EKRÖ/K toplam puanı arasında pozitif yönde ilişki saptanmıştır. Annenin zamanın çoğunu zihinsel engelli çocuğunun ihtiyaçlarını karşılamaya ayırması nedeniyle sosyal aktivitelerine ayırabileceği boş zamanının iyice daralması ev kadınlığı rolünün reddedilmesinde katalizör etkisi görebilir. PARI evlilik çatışması alt ölçeği ile EKRÖ/K düşmanlık/saldırganlık, kayıtsızlık/ihmal, ayrışmamış reddetme, kontrol alt ölçekleri ve EKRÖ/K toplam puanı arasında pozitif yönde ilişki saptanmıştır. Özel ihtiyaçları olan çocuklara sahip ebeveynlerin çocukları için en az tehdit içerecek şekilde bir gelecek hazırlamak için sürekli bir yaşam kavgası içinde olmaları evlilik ilişkilerini zorlayabilir. Kendilerini aşırı yüklenmiş olarak hissetmelerine ve evlilikteki rollerini sorgulamalarına neden olabilir. PARI sıkı disiplin alt ölçeği ile EKRÖ/K düşmanlık/saldırganlık, kayıtsızlık/ihmal, ayrışmamış reddetme, kontrol alt ölçekleri ve EKRÖ/K toplam puanı arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler olduğu gösterilmiştir. Ebeveynler yaşamlarındaki güçlüklerinin bir parçası olduğuna inandıkları zihin engelli çocuğuna ya da engeline karşı olumsuz duygular ve ret davranışlarını sergileyebilirler. Çalışmamızda annelerin EKRÖ/K sıcaklık/sevgi alt ölçeği, babaların ise kayıtsızlık/ihmal alt ölçeğinde yüksek skor almaları ebeveyn kabul-ret davranışının cinsiyet ekseninde değişebileceğini göstermektedir. Annelerin çocuğun bakımına daha fazla zaman ayırmaları, babaların ise hem işleri nedeniyle çoğunlukla evde olmamaları hem de evdeyken çocuk ile ilgilenmeye vakit ayırmamaları bu sonuçta etken olabilir. Annelerin PARI evlilik çatışması alt ölçeğinden de daha yüksek skor almış olmaları önemlidir. Bu durum, Türkiye'de eş, ebeveyn ve ev kadını olarak anneye atfedilen aşırı sorumluluk düzeyine bağlı olarak, engelli çocuğuna babadan daha fazla zaman ayıran ve bunun sonucunda zaten kısıtlı olan zamanı daha da daralan annenin endişe düzeyinin de arttığını düşündürtmektedir.Ebeveynlerin eğitim düzeyine dair bulgular, üniversite mezunu ve üstü bir dereceye sahip ebeveynlerle karşılaştırıldığında, okuryazar olmayan ebeveynlerin hem EKRÖ/K ayrışmamış reddetme ve kontrol alt ölçeklerinde, hem de PARI aşırı koruyuculuk, ev kadınlığını/işlerini reddetme, evlilik çatışması ve sıkı disiplin alt ölçeklerinde daha yüksek skor almış olduğunu göstermektedir. Ayrıca, üniversite mezunu ve üstü bir dereceyesahip ebeveynler, lise mezunu ebeveynlerle karşılaştırıldığında, PARI demokratik tutum ve eşitlik tanıma alt ölçeğinde daha yüksek skor elde etmiştir. Alanyazınla örtüşen bu bulgular, genellikle düşük gelir statü sahibi olan okuryazar olmayan ebeveynlerinağır sosyo-ekonomik yaşam koşullarının aile içi dinamik ve ilişkiler üzerindeki baskıyı ağırlaştırabildiğini; eğitim düzeyinin artmasının ise, zihinsel engel ile ilgili bilgi ve kaynaklara erişimde görülen artışa paralel olarak, çocuk yetiştirme tutumunaolumlu etki yapabildiğini düşündürtmektedir. Sonuç olarak, bulgularımız zihinsel engelli çocukların ebeveynlerinin çocuklarını kabul-ret davranışı ve çocuk yetiştirme tutumları arasında pozitif yönde bir ilişki olduğuna ve kabul-ret davranışı ve çocuk yetiştirme tutumunun ebeveyn cinsiyeti ve eğitim düzeyine gore değişebileceği ancak zihinsel engelli çocuğun cinsiyetinden bağımsız olduguna işaret etmektedir. Araştırmanın Önerileri: Farklı yaş gruplarından ve farklı sosyo-ekonomik düzeylerden farklı tipte engelleri olan çocuklarla yapılacak araştırmalar, ebeveynlerin çocuklarını kabul-ret düzeyi ile çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesine yönelik daha kapsamlı veriler elde edilmesi ve bu sayede gerek yaş ve sosyo-ekonomik koşullar gerekse engel tipinin ebeveyn davranışı üzerine olası etkisinin anlaşılması bakımından önemlidir. Ayrıca normal çocuklarla çeşitli engel gruplarının ebeveyn kabul reddi ve ebeveynlerinin çocuklarını yetiştirme tutumları açısından karşılaştırılarak incelenmesi, engelli çocukların ebeveynlerine sunulacak hizmetlerin iyileştirilmesi açısından değerlendirilebilir.

Problem Statement:The relationship between parent and child plays a fundamental role in the social and emotional development of the child. Parental acceptance-rejection behavior may be critical in shaping the quality of the affective bond between parent and child and is establishedwithin the specific contexts of the parent-child environment. Psychological, socioeconomic, and other difficulties introduced into family life by having a child with mental disability may affect parental acceptance-rejection levels. Difficulties resulting from the disability and related social pressures and expectations might also influence child-rearing attitudes.Purpose of Study:To investigate the correlation between parents' acceptance-rejection of their children with mental disability (7-12 years of age) and their child-rearing attitudes in relation to sociodemographic variables.Method:A total of 234 fathers and 129 mothers of children with mental disability (7-12 years of age) were included via a random sampling method in this relational screening modeled study. Data were collected via the Parental Acceptance-Rejection/Control Questionnaire (PARQ/C) and the Parental Attitude Research Instrument (PARI) to assess parental acceptance-rejection behavior and parents' attitudes towards their children, respectively.Findings and Results:A positive correlation was found between the PARI dependency subscale and the PARQ/Csubscales of warmth/affection and undifferentiated rejection and control. The PARI subscale of rejection of the homemaking role was positively correlated to the PARQ/C subscales of hostility, indifference/neglect, undifferentiated rejection and control, and to the PARQ/C total score. The PARI marital conflict subscale was significantly correlated to the PARQ/C subscales of hostility, indifference/neglect, undifferentiated rejection and control and to the PARQ/C total score. The PARI strictness and authoritarianism subscale was significantly correlated to the PARQ/C subscales of hostility/aggression, indifference/neglect, undifferentiated rejection and control and to the PARQ/C total score. In conclusion, our findings indicate a positive association betweenacceptance-rejection behaviors and child-rearing attitudes of parents of children with mental disabilitiesand highlight the impact of the gender and the educational status of the parents, but not the gender of the child, on parental acceptance-rejection behavior and child-rearing attitudes.Recommendations:Future studies may include children with varying disabilities from different age groups and socioeconomic backgrounds, which may provide data on the likelihood of change in parental behaviors in relation to the age of the child, type of disability, and family's socioeconomic status. Comparisons between parents of children with normal development and with disability in relation to parental acceptance-rejection behavior and child-rearing attitudes would contribute to improvement of services provided for parents of children with disability.