Türkiye'de dijital farkındalık bağlamında çizgi filmlerin rolü : Dijital Tafya örneği

Abstract

Türkiye'de dijital farkındalık bağlamında çizgi filmlerin rolü : Dijital Tafya örneği Araştırmanın amacı, Dijital Tayfa adlı yerli yapım çizgi filmin ilkokul öğrencilerinin dijital okuryazarlık, internet güvenliği, eleştirel medya tüketimi ve yapay zekâ farkındalığı üzerindeki etkilerini incelemektir. Günümüz çocuklarının erken yaşlardan itibaren dijital medya ile yoğun biçimde karşılaşmaları, dijital farkındalık ve güvenli internet kullanımı konularında pedagojik müdahalelerin önemini artırmaktadır. Bu doğrultuda çalışma, Dijital Tayfa’nın bir eğitim aracı olarak öğrencilerde bilişsel ve davranışsal kazanımlar sağlayıp sağlamadığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada nicel araştırma yöntemi benimsenmiş ve veri toplama aracı olarak anket tekniği kullanılmıştır. Nicel araştırmaların temel amacı, olabildiğince nesnel, ölçülebilir ve genellenebilir bilgi üretmektir. Araştırmanın evrenini Ümraniye Zübeyde Hanım Ortaokulu’nda 2024–2025 eğitim öğretim yılında 2., 3. ve 4. sınıflarda öğrenim gören 7–10 yaş aralığındaki tüm öğrenciler oluşturmaktadır. Örneklem ise ulaşılabilir evrenden kolayda örnekleme yöntemi ile seçilen 215 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırma bulguları, Dijital Tayfa programının öğrenciler üzerinde belirgin düzeyde olumlu etkileri olduğunu göstermektedir. Özellikle 9 yaş grubunun dijital okuryazarlık ve yapay zekâ kavrayışı açısından en yüksek öğrenme kazanımını gösterdiği tespit edilmiştir. Orta çocukluk dönemindeki soyut düşünme becerilerinin gelişmesi bu sonucun olası bir açıklamasıdır. Eleştirel medya yaklaşımı yüksek olan öğrencilerin sanal–gerçek ayrımını daha net kavradıkları ve yapay zekâya ilişkin daha doğru açıklamalar yapabildikleri belirlenmiştir. Bu durum, eleştirel düşünme düzeyinin dijital içeriklerden öğrenmeyi artıran önemli bir değişken olduğunu gösteren literatürle uyumludur. Bulguların önemli bir boyutu da internet güvenliği farkındalığıdır. Katılımcı öğrencilerin %95’ten fazlası internet ortamında tanımadıkları kişilerle iletişim kurmadıklarını ifade ederek yüksek düzeyde dijital güvenlik bilincine sahip olduklarını göstermiştir. Bu sonuç, Dijital Tayfa’nın güvenli internet kullanımına ilişkin mesajlarının öğrenciler tarafından içselleştirildiğini ve dijital davranışsal farkındalığın olumlu yönde geliştiğini göstermektedir. Araştırmanın genel sonuçları, Dijital Tayfa’nın öğrencilerin dijital farkındalıklarını artırmada etkili bir öğretim materyali olduğunu ortaya koymaktadır. Dijital okuryazarlık, eleştirel medya tüketimi ve internet güvenliği konularında eğitici içeriklerin, özellikle ilkokul düzeyinde öğrenme çıktıları üzerinde anlamlı etkiler oluşturduğu görülmektedir. Çalışma, yerli medya içeriklerinin eğitim bağlamında kullanılabilirliğine yönelik literatüre katkı sağlamakta ve dijital medya temelli pedagojik uygulamaların önemine dikkat çekmektedir.

The role of cartoons in the context of digital awareness in Turkey : an example of a Dijital Tayfa The aim of this study is to examine the effects of the locally produced animated series Dijital Tayfa on primary school students’ digital literacy, internet safety, critical media consumption, and artificial intelligence awareness. The fact that today’s children are heavily exposed to digital media from an early age increases the importance of pedagogical interventions regarding digital awareness and safe internet use. In this context, the study aims to determine whether Dijital Tayfa functions as an educational tool that provides cognitive and behavioral gains for students. The research adopted a quantitative research method and used the survey technique as the data collection tool. The main purpose of quantitative research is to produce as objective, measurable and generalizable information as possiblequantitative research method and used the survey technique as the data collection tool. The main purpose of quantitative research is to produce as objective, measurable and generalizabl adopted a quantitative research method and used the survey technique as the data collection tool. The main purpose of quantitative research is to produce as objective, measurable and generalizable information as possible. The population of the research consists of all students between the ages of 7 and 10 who are studying in the 2nd, 3rd and 4th grades at Ümraniye Zübeyde Hanım Secondary School in the 2024–2025 academic year. The sample consists of 215 students selected from the accessible population using the convenience sampling method. Research findings show that the Digital Crew program has a significant positive impact on students. In particular, it has been determined that the 9-year-old group shows the highest learning gain in terms of digital literacy and artificial intelligence understanding. The development of abstract thinking skills in middle childhood is a possible explanation for this resultesearch findings show that the Digital Crew program has a significant positive impact on students. In particular, it has been determined that the 9-year-old group shows the highest learning gain in terms of digital literacy and artificial intelligence understanding. The development of abstract thinking skills in middle childhood is a possible explanation for this result. It has been determined that students with a high critical media approach have a clearer understanding of the virtual reality distinction and are able to make more accurate explanations about artificial intelligence. This is consistent with the literature showing that the level of critical thinking is an important variable that increases learning from digital content. An important dimension of the findings is internet safety awareness. More than 95% of the participating students stated that they do not communicate with strangers online, demonstrating a high level of digital security consciousness. This result indicates that the messages in Dijital Tayfa regarding safe internet use have been internalized by the students and that their digital behavioral awareness has developed positively . The overall results of the study reveal that Dijital Tayfa is an effective instructional material for enhancing students’ digital awareness. Educational content related to digital literacy, critical media consumption, and internet safety appears to have significant effects on learning outcomes, particularly at the primary school level. The study contributes to the literature on the usability of locally produced media content in educational contexts and highlights the importance of pedagogical practices grounded in digital media.