La didactique de la prononciation dans la formation des professeurs de Français en Turquie

Abstract

En Turquie, les objectifs de la formation au métier de professeur de français sont formulés dans un programme universitaire nommé Fransızca Öğretmenliği Lisans dernière édition de ce programme ne mentionne pas de cours dédiés à l’enseignement de la phonétique en général, et de la prononciation en particulier. Or dans la perspective actionnelle recommandée par le CECR et appliquée en Turquie, la compétence phonologique est une composante clé de l’enseignement d’une langue et, par conséquent, un élément essentiel et constitutif de la formation de ses enseignants. Dans ce contexte, notre étude vise à définir les modalités selon lesquelles cette carence du programme est envisagée par 12 enseignants universitaires exerçant dans 8 des 10 facultés de pédagogie qui forment au métier de professeur de français en Turquie. Des entretiens semi-directifs nous permettent de mettre en perspective leur interprétation du programme et leur propre formation, leurs représentations et leurs pratiques professionnelles en matière d’enseignement et d’apprentissage de la phonétique et de la correction phonétique. L’objectif de ces entretiens, conduits et analysés selon une approche qualitative, est d’évaluer la pertinence de deux hypothèses, par ailleurs confirmées dans le cadre de cette étude : d’une part, la carence observée dans le programme ne peut pas être suffisamment compensée par les enseignants universitaires, avant tout en raison de carences dans leur propre formation et de pratiques en correction phonétique dépourvues d’ancrage théorique ; d’autre part, conscients des difficultés auxquelles le programme expose leurs étudiants, la plupart d’entre eux affirment la nécessité de créer des conditions favorables au développement de la maîtrise phonologique des futurs enseignants et de leur compétence à enseigner la prononciation. Sur la base de ces résultats, différentes préconisations sont développées, parmi lesquelles des propositions de formation à la méthode verbo-tonale de correction phonétique pour un public turcophone. Ce volet de la recherche a pour objectif de contribuer au développement de la didactique de la prononciation du français en Turquie, en introduisant ses principes fondamentaux au cœur du dispositif de formation des professeurs de français.

Türkiye’de Fransızca öğretmenlik mesleğine yönelik yetiştirme hedefleri, Fransızca Öğretmenliği Lisans Programında (2018) belirtilmiştir. Güncel programda, genel olarak fonetik öğretimine ve özellikle fonetik düzeltmeye yönelik herhangi bir dersten söz edilmemektedir. Oysa ki, Ortak Avrupa Başvuru Metni tarafından önerilen ve Türkiye’de uygulanan düzenlemede, fonolojik yeterlilik dil öğretiminde önemli bir yer tutmaktadır, bu nedenle, öğretmen eğitiminin temel unsurlarından biridir. Bu bağlamda, Türkiye’de Fransızca öğretmeni yetiştiren 10 Eğitim Fakültesi’nin 8’inde görev yapan 12 öğretim üyesine yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Yapılan görüşmeler, fonetik dersinin Fransızca öğretmenliği programında yer almayışının nasıl değerlendirildiğini belirlemeyi amaçlamaktadır. Aynı zamanda, bu görüşmeler öğretim üyelerinin eğitimlerini, güncel fonetik öğretimi ve fonetik düzeltmeyi sorgulamamıza katkı sağlamıştır. Nitel araştırma kullanılarak gerçekleştirilen ve analiz edilen bu görüşmeler, iki hipotezi değerlendirmeyi ve doğrulamayı mümkün kılmıştır: Bir yandan, müfredatta gözlemlenen eksiklik öğretim üyeleri tarafından yeterince telafi edilemiyor. Bunun temel nedenlerinden biri lisans eğitiminde fonetik dersinin yer almamasıdır. Diğer yandan, müfredatın öğrenciler için yol açtığı zorlukların farkında olarak, öğretmen adaylarının fonolojik ve sesletim öğretimindeki yetilerinin gelişimi için uygun koşulların sağlanması gerekliliği vurgulanıyor. Bu sonuçlara dayanarak, Türkçe konuşanlara yönelik verbo-tonal fonetik düzeltmelerin yer aldığı birçok öneri sunulmuştur. Sonuç olarak, araştırmamız Fransızca öğretmeni yetiştirmek için Türkiye’de Fransızca sesletim eğitiminin geliştirilmesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.