Hanefi hukukçu Tarsusi’nin El-İ’lam Fi Mustalahi’ş-Şuhut Ve’l-Hükkam

Abstract

TEZ ÖZETİ Yargılama Hukuku, “yargılama usulü, hakimlerin ve diğer görevlilerin çalışma metotları, kanunların uygulanma şekilleri” gibi mevzuları içeren önemli bir daldır. Diğer hukukların hemen hepsi gibi İslam Hukuku’nun da tarihi süreç içerisinde bir Yargılama Hukuku şekillenmiş ve buna bağlı olarak da Yargılama Hukuku Külliyatı oluşmuştur. Tezimiz bu külliyat içerisindeki önemli eserlerden biri olan “Kitabu’l-İ’lam fi Mustalahi’ş-Şuhudi ve’l-Hükkam”ın tahkikidir. Eserin müellifi Necmeddin et-Tarsusi’dir (m.1321-1358). Tarsusi, Memlükler döneminde Dimeşk kadıl kudatlığı yapmış ve ondan fazla eser vermiş önemli bir şahsiyettir. Kitabu’l-İ’lam kendi içinde üç ana bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde “el-adlü’l-katib”in (bugünkü notere tekabül eden bir kurumdur), ikinci bölümde de “katibu’l-hüküm”ün çalışma metotları pratik örnekler üzerinde açıklanmıştır. Üçüncü bölümdeyse “edebu’l-kadı” konusu, ilgili kitaplardan alıntılarla kısaca açıklanmıştır. Eserin sonuna müellif, “fiziki görünüşe göre isimlendirme, künye ve lakap” isimli bir ek bölüm koymuştur. Tezimiz de bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde müellif ve yaşadığı dönem hakkında bilgiler bulunmakta, ikinci bölümde Kitabu’l-İ’lam tanıtılmakta, üçüncü bölümdeyse eserin tahkikli metni verilmektedir. Tahkikte, eserin dört farklı nüshası karşılaştırılmış ve farklılıkları ortaya konmuştur. Nüshaların ikisi İstanbul’da (Süleymaniye Kütüphanesi ve Taksim Atatürk Kitaplığı), biri Paris’te, biri de Berlin’de bulunmaktadır. Kitabu’l-İ’lam; “el-adlü’l-katib”, “katibu’l-hüküm” ve Memlükler Adli Teşkilatı hakkında önemli bilgiler içeren ve bu alanlarda çalışan araştırmacıların görmezden gelemeyeceği mühim bir eserdir.

THE BOOK NAMED EL-I’LAM Fİ MUSTALAHI’Ş-ŞUHUDI VE’L-HUKKAM BY HANAFI JURIST TARSUSI EMBİYA TUNALI Law of Procedure is an important branch including topics such as of procedure, methods of working of other officials, application of law. Like almost all other laws a law of procedure and a complete works of law of procedure. My thesis is the inguiry of the book named “Kitabu’l-İ’lam Fi Mustalahi’ş-Şuhudi ve’l-Hükkam” of one of the important works in these collected works. Its author is Necmeddin et-Tarsusi (A.D. 1321-1358). Tarsusi, was the judge of Damascus and wrote more than 10 books. Kitabu’l-İ’lam, includes 3 chapters. In the first the working methods of “el-adlü’l-katib” (the notary of today) and in the second those of the “katibu’l-hüküm” (secretary of court) were explained with examples. In the third chapter the subject of “edebu’l-kadı” (the working methods of judges) is explanied briefly with quotations from ralated books. The author appended a chapter named “to name according to physical appearance, identification tag and nickname”. My thesis also consists of 3 chapters and an introduction. In the first chapter information about the author and his age is given. In the second Kitabu’l-İ’lam is explained and presented. In the third chapter the inquired text of the book is given. In the inquiry 4 different manuscripts of the book are compraed and differences are shown. Two of the manuscripts are in Istanbul (Süleymaniye Library and Taksim Atatürk Library), one is in Paris, and one is in Berlin. Kitabu’l-İ’lam, includs important information on “el-adlu’l-katib” (the notary), “katibu’l-hüküm”(secretary of court) and “forensic organization of the Mamluk” so a vital book for researchers studying in the field.