Aile içi iletişimde kültürel kodların aktarımı : Türk atasözlerinin anne-baba ve çocuklar arasındaki ilişkilerdeki rolü

Abstract

AtasÖzleri, halk bilgeliğinden beslenen yapıları, gelenek ve gÖrenekle olan bağları, kısa ve Özlü anlatımlarıyla sözlü kültürün en etkili aktarım araçlarından biri olmuş; pratik kullanımları sayesinde yüzyıllarca varlığını sürdürebilmiş ve günümüze kadar ulaşmıştır. Kuşaktan kuşağa aktarılan bu sÖylemler, aile içi ilişkilere dair toplumsal kodların izlerini taşımakta ve kültürel kabulleri kavramamıza imkân tanımaktadır. Bu çalışma, Türk atasÖzlerinde ebeveyn-çocuk ilişkisini kültürel kodlar üzerinden incelemekte; sistem kuramı çerçevesinde aile içi iletişim, değer aktarımı ve geleneksel-modern aile dinamiklerinin karşılaştırmasını amaçlamaktadır. Bu yÖnüyle araştırma, aile içi dinamiklerin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamakta; atasÖzlerinin kültürel aktarım sürecindeki rolünü derinlemesine incelemektedir. Ayrıca, aile sistem kuramının kavramlarının atasÖzleriyle ilişkilendirildiği ve hibrit tematik analiz yaklaşımıyla ele alındığı başka bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu yÖnüyle araştırmanın alan yazına Özgün bir katkı sağlayacağına inanılmaktadır. Araştırma, Türk atasÖzlerinde ebeveyn-çocuk ilişkisine odaklanmış, Ömer Asım Aksoy’un AtasÖzleri SÖzlüğü temel alınarak, kültürel aktarımın en yoğun yaşandığı ebeveyn-çocuk alt sistemiyle sınırlandırılmıştır. Araştırma sonuçları, atasÖzlerinin aileyi dış etkilere kapalı, iç dayanışmaya dayalı bir sistem olarak betimlendiğini ortaya koymaktadır. Bu sistemde ebeveyn, otoriter tutumuyla Öne çıkarken çocuk, bağımlı, korunmaya muhtaç ve edilgen bir figür olarak sunulmaktadır. Toplumsal cinsiyet kalıpları açısından kız çocuk, evlilik Öncesinde risk unsuru olarak gÖrülmekte, annelikle birlikte kutsal bir kimliğe yükseltilmektedir. Erkek çocuk ise soyun devamı ve ekonomik güvenliğin teminatı olarak değerlendirilmektedir. AtasÖzleri tek yÖnlü iletişime dayalı bir aile düzenini yüceltirken, modern aile Özerklik, çocuk hakları ve çift yÖnlü iletişimi Öne çıkarmaktadır.

Proverbs, nourished by folk wisdom, bound to traditions and customs, and expressed in concise and striking forms, have been one of the most effective tools of oral culture; thanks to their practical usage, they have endured for centuries and reached the present day. Passed down from generation to generation, these sayings carry traces of social codes regarding family relationships and enable us to grasp cultural assumptions. This study examines the parent–child relationship in Turkish proverbs through cultural codes and aims to compare family communication, value transmission, and traditional–modern family dynamics within the framework of systems theory. In this respect, the research contributes to a better understanding of family dynamics and provides an in-depth examination of the role of proverbs in the process of cultural transmission. Moreover, no other study has been found that associates the concepts of family systems theory with proverbs and approaches them through a hybrid thematic analysis. In this sense, the research is believed to offer an original contribution to the literature. The study focuses on the parent–child relationship in Turkish proverbs, is based on Ömer Asım Aksoy’s Dictionary of Proverbs, and is limited to the parent–child subsystem where cultural transmission is most intensely experienced. The findings reveal that proverbs depict the family as a system closed to external influences and based on internal solidarity. Within this system, the parent stands out with an authoritarian attitude, while the child is portrayed as dependent, in need of protection, and passive. From the perspective of gender roles, the daughter is seen as a risk factor before marriage but elevated to a sacred identity with motherhood. The son, on the other hand, is regarded as the guarantor of lineage continuity and economic security. While proverbs glorify a family order based on one-way communication, the modern family emphasizes autonomy, children’s rights, and two-way communication.