Deniz yolu ile konteyner taşımacılığında demuraj ve hukuki sorunlar

Abstract

Çalışmamızda öncelikle denizyolu ile konteyner taşımacılığı ve bu alanın başlıca aktörleri olan konteyner, hukuki niteliği, özellikleri, konteyner gemileri ve limanlar hakkında okuyucuya kısaca bilgi verilmiş; diğer sözleşme türlerinden farklılıkları esas alınarak ilk olarak kırkambar sözleşmeleri olmak üzere denizyolu ile konteyner taşımacılığına ilişkin sözleşmeler, bunların özellikleri ve tarafları ile başta FCL/ LCL olmak üzere konteyner taşıma türleri incelenmiştir. Ardından konteyner demurajının hukuki niteliğini belirlemek ve karşılaştırma yapabilmek adına çarter sözleşmelerindeki sürastarya kurumu, hukuki niteliği, özellikleri bu alacaktan kaynaklanabilecek talepler bakımından karşılaştırmalı hukuklar da göz önünde bulundurularak ayrıntılarıyla ele alınmıştır. Konteyner demurajının hukuki özelliklerinin incelenmesinde ulaşılan nihai sonuç, bu alacağın Türk hukukunda bir tür tazminat, kira bedeli, sürastarya parası ya da cezai şart kabul edilemeyeceği; navlun sözleşmesinden kaynaklanan bir yan yükümlülüğün geciktirici şarta bağlanmış ihlali ile talep edilebilen, deniz ticaretine özgü bir tür şarta bağlı borç taahhüdü olduğu yönündedir. Konteyner demurajına Türk hukukunda sırasıyla emredici hükümler, sözleşme ve düzenlenmişse konişmento hükümleri ile nitelikleri elverdiği ölçüde TTK hükümleri uygulanmalıdır. Konteyner demurajı borcu, taşıyanın deniz taşımacılığı faaliyetinde konteynerden mahrum kalması sebebiyle uğradığı zarar ile yaptığı masrafların talebine yönelik olmakla birlikte bazı hallerde borçluyu konteyneri bir an önce teslim etmeye zorlayan bir amaca da haizdir. Taşıyan, konteyner demurajı alacağının yanında tedarik ettiği konteynerin iadesini ya da piyasa değerini bu alacağa ek olarak talep edebilir. Konteyner demurajı alacağı Türk hukukunda deniz ticareti alacaklarına uygulanan bir yıllık zamanaşımına tabi olup, bu süre boyunca taşıyanca herhangi bir davranış yükümlülüğünden bağımsız şekilde talep ya da dava edilebilir. Konteyner demurajı alacağının imkansızlık, aşırı ifa güçlüğü, hakkın kötüye kullanılması yasağına aykırılık gibi hallerde sınırlandırılabileceği ya da duruma göre işletilmeye devam ettirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak ne bu alacağın düzenlendiği hükümlere ne de kırkambar sözleşmeleri ile konişmento düzenlenen yolculuk çarteri sözleşmelerinde yer alan herhangi bir hükme genel işlem koşullarına ilişkin içerik denetiminin uygulanamayacağı ve Türk gümrük mevzuatı uyarınca yükten tamamen ayrı bir hukuki rejime tabi olması sebebiyle konteyner demurajı alacağının konteynerin yükten fiilen ayrıldığı ana dek işlemeye devam edeceği de araştırmamızda yer alan diğer önemli hususlardandır.

In this thesis, firstly, the reader is briefly informed about container shipping and as main three actors of this field, the container itself, its legal nature, types, qualifications, container ships and ports. Then, based on the differences from other contracts of affreightment, characteristics and parties of bill of lading contracts, as well as container transportation types especially full and less (than) container load were examined. On the second chapter, in order to determine and make an comparison, the legal nature of demurrage in charterparties, its features and claims that may arise from it , discussed in detail takin into account the comparative laws. The conclusion reached in the examination of legal characteristics of the container demurrage is that it cannot be accepted as a compensation, rental, demurrage, or penalty clause under Turkish law. It is a kind of contingent liability specific to maritime law that can be claimed by breaching a secondary obligation arising from the contract. Mandatory provisions, contract and bill of lading terms if issued, TCC provisions to the extend their legal characteristics allow, should be applied to container demurrage disputes. Container demurrage is claimed to cover the damage and the expenses incurred by the carrier for his shipping activities due to the lack of his container provided to shipper, and in some cases, it also has a compelling purpose for the debtor to deliver the container back as soon as possible. In addition to the container demurrage fee, the carrier has also the right to demand his container or its market value from the shipper. Container demurrage is subject to one year limitation of action period and during this time, the carrier is under no duty to mitigate the loss. It has been concluded that container demurrage can be limited or stopped accruing depending to the case, in situations like impossibility, excessive difficulty of performance and violation of the prohibition of abuse of right. Finally, it is also stated that all the standard terms and conditions used in bill of lading contracts including the container demurrage cannot be determined as unfair according to special mandatory TCC provisions, and since container is subject to a completely separate legal customs regime, container demurrage will accrue until the goods are actually separated from the container.