Uluslararası sermaye hareketleri ekonomik krizler ve Türkiye boyutu

Abstract

GIRIS Teknolojideki gelisime paralel olarak dünya ticaretinin seklide degismis ülkeler arasi sermaye transferleri bankacilik islemlerindeki gelismelerle çok kolaylasmistir. Son yirmi yilda ülkeler ulusal mali piyasalardaki kisitlamalari kaldirarak uluslararasi mal ve para trafigini serbestlestirmislerdir. Bu gelismelerin sonucunda tüm dünya mali piyasalari adeta birlesmis ve küresellesme adi verilen durumu yasamaya baslamistir. Böylece faiz oranlari, döviz kurlari gibi sermaye yatirimlarinin karliligini etkileyecek degiskenlerdeki beklentilere bagli olarak uluslararasi sermaye ülkeler arasinda hizla yer degistirmeye baslamistir. Kisa süreli bu fon akislari sicak para fonlari olarak adlandirilmistir. Fon akislarinin kazandigi bu serbestiyet, fon sahiplerine sadece kendi ülke piyasalarinda yatirim yaparak sinirli kazanç elde etme yerine uluslararasi piyasalara yatirim yaparak daha fazla gelir elde etme imkani saglamistir. Bunun yaninda fon talebi olanlar yurt içi piyasalarla sinirli kalmak yerine yabanci kaynaklari kullanarak daha esnek bir hareket alani kazanmislardir. Böyle bir gelismenin kaynaklarin dogru kullanimi ve en çok ihtiyaç duyulan alanlara yatirim yapilmasi sonucunu dogurmasi beklenmistir. Ancak ne yazik ki özellikle kisa süreli fon giris ve çikislari fon talebi olan ülkelerde derin ekonomik bunalimlara sebep olmustur. Her ne kadar yabanci sermaye gelismekte olan ülkeler için vazgeçilemez bir kaynak olsa da son 20 yila bakildiginda kisa süreli yabanci sermaye hareketlerinin birçok ülkede ekonomik krizlere yol açtigi görülmektedir. Latin Amerika ülkeleri ve Güneydogu Asya ülkeleri kisa süreli yabanci sermeyenin ülkeden ani kaçisi sonucu büyük ekonomik krizlerle karsilasmislardir. Türkiye yabanci sermayeyi yeterince çekememesine ragmen sicak para fonlarin hareketliliginden etkilenerek ekonomik güçlükler yasamistir. Özellikle son 15-20 yilda Japonya'dan Endonezya'ya kadar uzanan bölgede yer alan Güneydogu Asya ülkeleri ihracatlarini artirmis ve ekonomileri hizla büyümüstür. Gelismis ülkeleri bile kiskandiracak ölçüde tasarruf ve sermaye birikimi ile uluslararasi sermayeyi ülkelerine çekmisler ve Asya Ekonomik Mucizesi adiyla bölgesel bir kalkinma göstermislerdir. 1997'de ortaya çikan krizin yayilma ve gelisme hizi gibi bölge ülkelerinde yasanan ekonomik gelismede bu güne kadar hiçbir bölgede yada ülkede bu derece hizli ve genis kapsamli olmamistir. 1997 yili Temmuz ayinda ortaya çikan Asya ekonomik krizi 1997 ve 1998 yillarinin en önemli olayi olmus, uzun süre ekonomi sayfalarini isgal etmistir. Kriz beklenmedik bir sekilde ortaya çikmis ve çok kisa sürede global bir etki yaratmistir. En büyük ve en kötü etkiyi gelismekte olan ülke ekonomileri yasamis olmasina ragmen gelismis ülkelerde krize duyarsiz kalamamislardir. Teknolojik gelismelerle sinirlarin kalktigi günümüz ekonomik kosullari sayesinde dünyanin her yerinde yatirim yapma imkanina sahip uluslararasi yatirimcilar da krizden büyük kayiplarla çikmislardir. Bu çalismada son 20 yilda genellikle uluslararasi sermaye hareketlerine bagli olarak gelismekte olan ülkelerde yasanan ekonomik krizler ele alinarak incelenmistir. Çalismada ekonomik bir krizin ekonomik temellere dayanmasi geregi dikkate alinarak birinci bölümde; uluslararasi finans piyasalari, finansal sistemler ve ekonomik kriz modelleri incelenmis, ekonomik krizlerden kaçinma ve kriz olusmussa nasil mücadele edilmesi gerektigi konularina yer verilmistir. Ikinci bölümde krize konu ülkelerin ekonomik yapilarinin ele alindigi krizi hazirlayan sebepler incelenmistir. Üçüncü bölümde ise 1994'de Türkiye'de yasanan kriz ve Asya Ekonomik Krizi incelenerek krizlerin ortaya çikisini takiben yasanan gelismeler ülkeler bazinda ayrintili olarak irdelenmistir. Meksika krizi ve Tekila Etkisi olarak bilinen Latin Amerika ülkelerinin yasadigi büyük borç krizine de kisaca deginilmistir. Ayrica en son yasanan ve en büyük cografi alani etkisi altina alan ekonomik kriz olmasi özelliginden dolayi Asya Ekonomik krizinin global ekonomiye ve krizin etkilerini yogun bir sekilde yasayan Türkiye ekonomisine etkileri degerlendirilmistir.OF THE THESIS INTRODUCTION Following the developments on technology the trade system in the World has changed since the Second World War. International trade rules hâke also changed, as most countries liberalized their economies and eased the rules on the commodity flows as well as the capital flows. Banking transactions have become easier such as transferring funds between countries as with the help of the technological developments. Accordingly, international capital flows increased rapidly. Liberalization of the financial markets enabled people to invest in the international markets much more easily than before. Diversification and higher returns were the main factors in promoting international investments. It is a fact that in the global arena today the industrialized countries are generally net exporters of capital where as the emerging market countries are the net importers. With limited opportunities to invest in the developed World excess capital moved to the emerging markets much faster in the 1990's. In the beginning this rapid flow benefited the capital importing countries by creating cheaper and more convenient ways of raising financing compared to the domestic markets. Because of higher returns international investors were too eager to fill the insatiable appetite of the net capital importing countries. This led to a rapid increase in international capital flows. Although international capital could have been invested for longer terms most capital flows went to the short-term investments. This has further aggravated the inherent risk in international investments for both borrowers and investors alike. As observed in the last decade many emerging market countries in Latin America and South East Asia including Turkey have, from time to time, suffered from these short-term capital flows. This dissertation is based on analysis of the international capital flows, the resulting financial crises and its adverse effects on Turkey.