Zengîler ve Eyyûbîler döneminde dımaşk’ta “medrese” (1154-1260)

Abstract

Medreseler, İslâm eğitim tarihinin en önemli konularından birisini teşkil etmektedir. Her ne kadar öncesinde mevcudiyeti biliniyor olsa da medrese denildiğinde akla Büyük Selçuklu veziri Nizâmülmülk tarafından pek çok şehirde kurulan Nizâmiye medreseleri gelmektedir. Medrese modeli daha sonra VI. (XII) asrın ortalarından VII. (XIII.) asrın ortalarına kadar hüküm süren Zengîler ve Eyyûbîler tarafından benimsenmiş ve onların döneminde Şam bölgesi ve Mısır’da çok sayıda medrese kurulmuştur. Medreselerin sayısında yaşanan bu artıştan etkilenen şehirlerin başında ise söz konusu dönemde siyasî ve ilmî bir merkez olarak temayüz etmiş olan Dımaşk gelmektedir. Ulemânın Dımaşk’a gelmesine büyük önem veren Zengî ve Eyyûbî melikleri onlar için medreselerdekiler başta olmak üzere çok sayıda mansıb ihdas etmiştir. Bu dönemde Dımaşk medreseleşmeyle birlikte İslâm dünyasının en önemli ilim merkezlerinden birisine dönüşerek çok sayıda alime ev sahipliği yapmıştır. Bu tezde, Zengî ve Eyyûbî döneminde Dımaşk’ta kurulan medreseleri merkeze alarak, medreselerin ulemâ ve siyasî güç sahipleriyle ilişkisi incelenmekte, ilmî ve siyasî alanla irtibatı bağlamında ifade ettiği değişimin ortaya konulması hedeflenmektedir.Madrasa has a central place in the history of Islamic education. The madrasa had first been founded in the early years of Islamic history but the most advanced models were developed under the Nizāmiya Madrasas, founded in several citites by Nizāmu’l-mulk, Seljuk statesman. This model was later adopted by the Zangids and Ayyubids during their reign from the middle of the 12th to middle of the 13th centuries. They built many madrasas in Bilād al-Sham and Egypt. This increase in the number of madrasas had a deep influence in Damascus in scientific and political respects. The Zangid and Ayyubid dynasties attributed great importance to host ulamā of the time in Damascus and built a lot of mansıb in madrasas. During this era Damascus became a centre of science and knowledge, hosted various prominent ulamā of the time. This thesis analyses the relationship between politicians and ulemā in Damascus madrasas during the Zangids Ayyubids. It demonstrates the change in this relationship in scientific and political context.