Abdurrezzak Kaşani ve “Şerhu Fususi’l-Hikem” adlı eserinin tahkik ve tahlili

Abstract

Fusûs’un tabîatında olan yoğun mânâyı kelimelere sığdırma problemi, eserin üzerinde çok sayıda şerhin yazılmasına neden olmuştur. İbnü’l-Arabî bu eserinde vahdet-i vücûd fikriyâtı ile ilgili nihâî görüşlerini bir arada toplu olarak vermiştir. Allah-Kâinât ilişkisi eserin temel konularındandır. Ekberî İrfânın 8. yüzyıldaki en önemli mümessillerinden olan Abdürrezzâk-ı Kāşânî, Fusûsu’l-Hikem’i Reb’-i Reşîdî Hankāhı’nda okutmuş ve eserin sırlarını açıklayan Şerhu Fusûsi’l-Hikem’ini kaleme almıştır. Kāşânî bu şerhine, tasavvuf ilminin ıstılâhları ile örülmüş üç kısa mukaddeme ile başlamıştır. Kendisinin ifâde ettiği gibi bu üç mukaddeme Fusûs’un ekser fasslarını analiz etmede büyük önem taşır. Kısa ve

olamsı cihetiyle Fusûs’un anlaşılması için kullanışlı bir şerh olup Fusûs çalışanlarının başvurduğu ilk şerhlerden olmuştur. Vahdet-i vücûd fikriyâtı ve hakîkatleri, şerhin üzerinde temerküz ettiği esâs sâhalardır. Bu çalışmamızda Kāşânî’nin doktrin yoğunluklu Fusûs şerhini müellif nüshasına dayanarak sağlıklı bir metin hazırladık. Metnin sıhhatinin te’yîdi için müellifin ders halakasında talebeleri tarafından istinsâh edilip müellife okunan iki nüshayı da metin bölümü çalışmamızda kullandık. Toshihiko İzutsu ve Ebü’l-A’lâ el-Afîfî başta olmak üzere pekçok araştırmacı Kāşânî’nin Fusûs şerhinin matbû nüshası üzerinden önemli çalışmalar yaptığından, bu matbû nüshanın müellif nüshasına dayalı olmamasından ve tahkîksiz bir şekilde basılıp çok ciddi hatâlar içermesinden dolayı hazırladığımız metni matbû nüsha ile de mükābele ettik. Eserin arka planının iyi bilinmesi için eserde geçen âyetlerin, hadîslerin, târihî olayların, şiirlerin, meşhûr olan felsefî ve hikemî sözlerin mûteber kaynaklardan asıllarını, açıklama ve ayrıntılarını dipnot şeklinde ortaya koyduk. Bu notları kaydederken yüzlerce kaynak taradık. ABSTRACT ABD AL-REZZÂQ QĀSHĀNĪ AND HİS ŞERH FUSŪS AL-HİKAM The problem of fitting intensive meanings in the nature of Fusūs into words caused to write numerous commentaries on the work. İbn al-Arabî in this work, states his conclusive opinions on wahdat al-vucūd, collevtively. Allah-nature relationship is one of the main topics of the work. Abd al-Razzāq Qāshānī, one of the most important representatives of Wisdom al-Akbarī at 8. century, taught it in Hankāh-ı Rab’-i Reşīdī and wrote Şarh Fusūs al-Hikam which explains secrets of the work. Qāshānī, begans his commentary by three short introduction that is woven by concepts of teology. As he, himself, stated, these three introductions are of main importance to analyze other parts of the Fusūs. Since it is short and to the point, it is a useful commentary to understand Fusus and is one of the first commentaries that people who work on Fusūs refer to. Wahdat al-wucūd conception and truths are the main areas that commentary build upon. In our this work, we prepared a salutary doctrine-intensive text of Fusūs depending on author’s hand-script. We used two other copies that are written by author’s pupils in his courses and has read to the author, in order to get affirmation of the author for the healthy of the text. As mainly, Toshihiko İzutsu and Ebu al-A’lâ al-Afîfî and many other researchers done many researches depending on printed copy of Qāshānī’s Sharh Fusūs al-Hikam, we compared our text with this printed copy since this copy does not depend on author’s hand-script and contains many serious errors. In order background of the work to be well understand, we used originals of verses of the Koran, hadiths, historical events, poems, famuos philosophical and oracular allegations and used their explanations and details in the footnotes. We scanned hundreds of sources to get these notes.