Bankacılıkta risk yönetimi : risk matrisi uygulaması

Abstract

Risk, gerçekleĢen sonuçların beklenenden farklılaĢması nedeniyle zarara uğrama ihtimali; risk yönetimi ise bu ihtimal çerçevesinde üstlenilen riskler ile beklenen getiri arasında optimum dengenin sağlanması sürecindeki faaliyetlerdir. Geleneksel toplumda kayıp, tehlike ve zarar kavramlarını çağrıĢtıran risk tanımı, modern toplumda fırsat ve gelir üretme potansiyelini de içerecek Ģekilde zenginleĢmiĢtir. Risk bireyler, iĢletmeler ve bankalar için farklı anlamlar içermekte ve farklı teknikler kullanılarak yönetilmektedir. Üstlendiği aracılık fonksiyonu ve para yaratma gücü nedeniyle ülke ekonomileri için önemli ve imtiyazlı bir sektör olan bankacılık, kuruluĢundan itibaren faaliyetlerinin her aĢamasında, kamunun gözetimi ve denetimi altında tutulmaktadır. Genel, sektörel ve mikro bazda çok sayıda risklerin bulunduğu bir ortamda faaliyet gösteren bankacılıkta risk yönetimi banka, iĢ ortakları, sektör ve ülke ekonomisi adına özel önem arz etmektedir. Bankacılık sektöründe ürün, portföy ve banka bazında çok sayıda teknik kullanılarak gerçekleĢtirilen risk yönetimi, kamu gücünü kullanan bankacılık otoritesinin yakın ilgi alanındadır. Dolayısıyla, sektörün inisiyatifi ile kullandığı risk yönetim tekniklerinin dıĢında, bankacılık otoritesinin tavsiye ettiği veya kullanımını zorunlu kıldığı risk yönetim teknikleri de bulunmaktadır. Risk matrisi, bankacılık otoritesinin kullanımını zorunlu tuttuğu bir risk yönetim tekniğidir. 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren güvenlik, havacılık, uzay endüstrisi, inĢaat ve sağlık alanlarında kullanılmaya baĢlanan risk matrisinin, bankacılık sektöründe yaygınlaĢması oldukça yeni olup ülkemizde 2003 yılından beri kullanılmaktadır. Risk matrisi, bir bankanın önemli ve öncelikli faaliyetlerini, bu faaliyetlere iliĢkin risklerin türü ve seviyesini, risk yönetim sistemlerinin etkinliğiyle azaltılan risk düzeyini, yalın, objektif ve anlaĢılır bir Ģekilde ölçmektedir. ii Risk matrisi uygulaması yapılan ve FB olarak kodlanan bankada Nihai Risk Düzeyi (NRD) banka bütününde 2,75 olarak hesaplanmakta ve sonucu “MAKUL (M)” olarak değerlendirilmektedir. Bu sonuç, FB‟de risk unsurlarında meydana gelen değiĢmelerin, bankanın sermayesini ve gelirlerini olumsuz yönde etkileme ihtimalinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstermektedir. Bir baĢka ifadeyle, FB risk pozisyonları, kaynak yapısına göre makul/ güvenilir bir düzeyde olup oluĢabilecek beklenmedik zarar, normal bir bankacılık faaliyeti sürecinde telafi edilebilecektir. Risk matrisinden elde edilen sonuçlar ile risk yönetimi kapsamındaki diğer uygulama sonuçlarının birbirini teyid ettiği ayrıca görülmektedir. Risk matrisinin uygulama sürecinde; aĢağıda sayılan iyileĢtirmelerin yapılması halinde, bankalar ve sektör adına daha yararlı sonuçlar elde edileceği düĢünülmektedir: i) Bankacılık faaliyetleri bazında nihai risk düzeyinin belirlenmesi ile ilgili kriter oluĢturma ve değerlendirme esaslarındaki açıklıkların giderilmesi, ii) BiliĢim teknolojisinden daha fazla yararlanılması ve sektördeki uygulamaların standartlaĢtırılması, iii) Uygulama sürecine, bankacılık otoritesi gözetiminde dıĢ denetimde olduğu gibi bağımsız kurumların katılımının sağlanması ve iv) Sektör verilerinin bankacılık faaliyetleri bazında ve toplamda konsolide edilmesidir. netimi, risk yönetim teknikleri, bankacılıkta risk analizi, bankacılıkta risk yönetimi ve teknikleri, bankacılıkta risk matrisi uygulaması.

Risk is the possibility of loss due to the differentiation of results from expectations, and risk management is application of the process of optimization between the risk undertaken and the expected return. Even though in conventional society risk definition has meaning of loss, danger and damage, in modern society it has thrived in as containing the opportunity for generating income. Risk has different meanings for individuals, businesses and banks and is managed by using different techniques. Banking sector, which is a very important and privileged sector due to their power of generating revenue and mediation functions, has been under supervision and control of public at every level of action since the establishment of the sector. Risk management for banks, which operate in an environment full with general, sectoral and micro-based risks, is exclusively important for banks themselves, business partners, sector and national economy. In the banking sector risk management, utilized with several quantitative techniques in distinction of product, bank and portfolio, is under close interest of banking authority who utilizes the public power. Therefore, in addition to the risk management techniques that sector utilized by themselves, there are other techniques which are advised or made to use compulsory to be used by state authority. Risk matrix is a risk management technique that is compulsory by the state banking authority. Expansion of using risk matrix, which has been used in security, aviation, space, construction and health industry from the beginning of second half of 20th century, in banking sector is fairly new and it has been used in our country since 2003. Risk matrix measures important and primary activities of a bank, risk types and levels of these activities, risk level reduced by efficiency of risk management systems in a simple, objective and clear way. iv At the bank, named as FB and risk matrix application was applied, Overall Risk Level (NRD) was calculated as 2,75 at whole bank and evaluated as “Moderate (M)”. This result shows that the possibility of the change at risk components negatively affecting the capital and income of the FB bank are within the acceptable limits. In other words, FB risk positions are at moderate/ trustable level in reference to resource structure, thus even in case of an unexpected loss occurrence, loss generated due to normal banking operations can be compensated. It is shown that the results derived from risk matrix and other application results of risk management are conforming each other. More helpful results could be achieved for the banks and the sector in case of the listed improvements are applied during risk matrix application process: i) Eliminating the gaps at creating the criteria and evaluations principals by defining the end risk levels for each banking activity, ii) Expansion of information technology and standardization of software applications at the sector, iii) Utilizing the participation of independent foundations at the application process similar to the external auditing under supervision of state banking authority and iv) Consolidation of sector data at banking application level and total. Key words: Risk management, risk management techniques, risk analysis in banking, risk management and techniques in banking, application of risk matrix in banking.