Günümüz sanatsal üretimi ve teorisinde mikro-ütopyalar

Abstract

Bu çalışmanın amacı, sanatsal pratiğe dair bir kategori olarak “mikro-ütopya”yı açıklamaktır. Yöntem olarak, öncelikle, mikro-ütopya kavramını ortaya atan Nicolas Bourriaud’nun metinleri analiz edilerek, örneklediği yapıtlarla karşılaştırılmış; böylece mikro-ütopya kavramının karakteristik özellikleri belirlenmiştir. Sonra, Dünya’dan ve Türkiye’den aynı özelliklere sahip başka yapıtların incelemeleri doğrultusunda, yeni kategorik çıkarımlar yapılmıştır. İlişkisel Estetik’te, insan ilişkileri alanında yer alan ve toplumsallık anları üreten yapıtlara ilişkin bir form kuramı önerilir. İlişkisel yapıtlarda amaç, alternatif toplumsallık modelleri için yeni bağlamlar üretecek şartlar oluşturmaktır. İlişkisel yapıtlar, bir yapıtın tanımladığı uzamda, bakan-kişinin nasıl varolacağını sorgulayan ortak varolma kıstasını karşılar. Mikro-ütopyalar, gerçekleşme sürecinde bakıcı-katılımcıları arasında ortaklık oluşturan işlevsel, somut modellerdir ve daha iyi yaşama olasılıklarını katılımcılarına deneyimleterek canlandırırlar. Eleştirel duruşlarını bir önerme aracılığıyla dile getirirler. Bu eleştirel strateji nedeniyle, Bourriaud’nun ilişkisel olarak sunduğu bazı yapıtları dışlarlar. Böylece, mikro-ütopya, kendini ilişkisel sanatın bir alt kategorisi olarak ayrımlar. Galeri tipi sanat kurumlarının fiziksel bağlamında gerçekleşen mikro-ütopyaların canlandırdığı alternatif mübadele sistemlerinin sergi süresiyle kısıtlı olduğu, öte yandan bu bağlamdan uzakta gerçekleşen mikro-ütopyaların etkisinin proje sürecinden sonra da sürdüğü gözlemlenir. Mikro-ütopyalar ve mekanlar eş zamanlı olarak oluşur. Örneklenmiş mikro-ütopyalara bir bütün olarak bakıldığında, katılımcısıyla bir arada kurgulanan mekanlar ve kurgusu önceden belirlenmiş mekanlar olarak, mikro-ütopyaların kendilerini gerçekleştirme sürecine dair iki yapısal kategori oluşur. Etkinin sürdürebilirliği – fiziksel bağlam ilişkisinde gözlemlenen ikiliğin, bu iki yapısal kategoriye paralel olması, mekan olgusunu, mikro-ütopyaların merkezine koyar. Mekan olgusu ile mikro-ütopyalar arasındaki ilişki, mikro-ütopya kavramının kökenindeki mekan meselesi ve sanatçıların projelerine olan yaklaşımlarıyla birleştirilince, mikro-ütopyanın sanatsal olduğu kadar mekansal bir kategori olarak da incelenmesi gerektiği ortaya çıkmaktadır.

This study aims to explicate microtopia as a category of artistic practice. Methodologically, Nicolas Bourriaud's text coining the term is first analyzed and then compared with the artwork he used as examples, culminating in the definition of characteristics of microtopias. This is followed by a consideration of characteristically akin work from Turkey as well as other parts of the world, after which new categorical implications are presented. Relational Aesthetics consists in a theory of form proposed for artwork that either produces inter-human relationships or exists in the realm of such relationships. Relational artworks aim to form the circumstances for the production of alternate models of sociability. Relational works of art satisfy the criterion of coexistence, which posits that when evaluating an artwork, the viewer is entitled to question whether he could exist in the space the artwork defines. Microtopias are functional, concrete models that forge partnerships among their viewer-participants during the process of their realization. They embody possibilities of better existence through their viewer-participants' real life experiences. Their critical standpoint is expressed in their proposals for alternatives. Because of this critical strategy, microtopias exclude some artwork that Bourriaud discusses as relational. Consequently, microtopia differentiates itself as a subcategory of relational art. Alternate social exchange systems that microtopias realize within the physical context of art institutions are limited by the period of the exhibitions. On the other hand, it can be observed that the effect of microtopias realized away from such contexts extends to after the end of the project period. Simultaneously with microtopias, new spaces are created. An overview of the microtopias discussed in this study reveals two structural categories based on microtopias' processes of self-realization: Spaces determined a priori by the artists and spaces composed in collaboration with the participants. The fact that the duality observed in the relationship between the physical context and effect's continuance parallels these two structural categories places the concept of space at the core of microtopias. The relationship between microtopias and the concept of space together with artists' approach to their projects and spatial problematics at the root of microtopias makes it clear that microtopia should be addressed as a spatial category as well as an artistic one.