Dinlenme hakkının korunmasında toplu iş sözleşmesinin işlevi ve örnekler üzerinden Türkiye’ye yönelik karşılaştırmalı bir değerlendirme

Abstract

İnsani, ekonomik, toplumsal amaçları bulunan ve vazgeçilemez niteliği olan dinlenme hakkı, çalışma hakkı kapsamında ele alınması gereken temel bir sosyal haktır. Türkiye’de bu hak Anayasa’da güvence altına alınmış ve kullanımına ilişkin en alt düzeydeki standartlar bireysel iş hukukunda belirlenmiştir. Bu çalışmanın konusu ise dinlenme hakkının korunmasında toplu iş sözleşmesinin işlevi ve işçi sendikalarının faaliyetlerinde dinlenme hakkının yeridir. Dinlenme hakkına dair ulusal ve uluslararası düzeydeki düzenlemeler, Avrupa ve OECD ülkelerindeki dinlenme süreleri ve çalışma saatleri, toplu iş sözleşmesinde dinlenme hakkı konusunda kararlaştırılabilecek maddeler ve Türkiye’de bağıtlanmış sözleşme belgelerindeki bu hakla ilişkili hükümler bu çalışmanın kapsamı altındadır. Çalışmada doküman analizi yöntemi ve karşılaştırmalı yöntem kullanılmış; 10 nolu ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar işkolu, 12 nolu metal işkolu, 15 nolu taşımacılık işkolu ve 20 nolu genel işler işkolunda faaliyet gösteren sendikaların tarafı olduğu sözleşme örnekleri incelenmiştir. Araştırmada dinlenme hakkının toplu iş sözleşmesi yoluyla geliştirilmesi konusunda sendikaların artıları ve eksileri tespit edilmiş ve farklı konfederasyonlara bağlı sendikaların yaklaşımlarına ilişkin değerlendirme yapılmıştır. Çok çalışan ve az dinlenen Türkiye işçi sınıfı için sendikaların toplu iş sözleşmesi politikalarını yeniden gözden geçirmesi gerekliliği araştırma sonucunda açığa çıkartılmıştır.

The right to rest, which has humanitarian, economic, and social objectives and cannot be waived, is a fundamental social right that should be considered within the scope of the right to work. In Türkiye, this right is enshrined in the Constitution, and the minimum standards for its exercise are set out in individual labour law. The subject of this study is also the role of collective bargaining agreement in protecting the right to rest and the place of the right in the activities of trade unions. Regulations on the right to rest at national and international levels, rest periods and working hours in European and OECD countries, clauses that can be agreed on the right in collective bargaining agreement, and provisions related to the right in agreement documents concluded in Türkiye are included in the study. In the study, the document analysis method and comparative method were used; examples of agreements in the trade, office, education and fine arts sector (no. 10), metal sector (no. 12), transportation sector (no. 15) and general services sector (no. 20) were examined. In the research, the pros and cons of trade unions on the development of the right to rest through collective bargaining agreement were identified, and the approaches of trade unions affiliated to different confederations were evaluated. As a result of the research, the necessity for trade unions to reconsider their collective bargaining policies for the overworked and under-rested working class in Türkiye has been revealed.