Mesleki öğrenme topluluklarının öğretmenlerin profesyonel gelişimlerine etkisinin incelenmesi

Abstract

Mesleki öğrenme topluluklarının öğretmenlerin profesyonel gelişimlerine etkisinin incelenmesi Mesleki Öğrenme Toplulukları (MÖT), öğretmenlerin bireysel gelişim çabalarının ötesine geçerek; ortak hedefler doğrultusunda öğrenmeyi sürdürdükleri, deneyimlerini paylaştıkları ve pedagojik uygulamalarını birlikte gözden geçirdikleri yapılandırılmış profesyonel yapılardır. Bu topluluklar, öğretmenlerin yalnızca bilgi edinmesini değil, aynı zamanda bu bilgiyi meslektaşlarıyla birlikte analiz etmesini, sınıf içinde uygulamasını ve etkilerini değerlendirmesini sağlayan kolektif bir öğrenme ortamı sunmaktadır. MÖT’ler, bireysel gelişim anlayışından çıkarak öğretmenlerin mesleki yalnızlık hissini azaltmakta; dayanışma, ortak sorumluluk, güven temelli ilişkiler ve yansıtıcı düşünmeyi teşvik ederek eğitim kurumlarında daha güçlü bir mesleki deneyim yaşatmaktadır. Bu araştırma, Türkiye’de kurumsallaşma sürecinde olan Mesleki Öğrenme Topluluklarının öğretmenlerin profesyonel gelişimi üzerindeki etkilerini nitel bir yaklaşımla ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda, öğretmenlerin bu topluluklara katılımının; pedagojik yaklaşımlarını nasıl şekillendirdiğini, sınıf içi uygulamalarına nasıl yansıdığını, yansıtıcı düşünme becerilerini nasıl geliştirdiğini ve meslektaşlarıyla olan ilişkilerinde ne tür dönüşümler yarattığını derinlemesine incelenmiştir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden yorumlayıcı paradigma temelinde, gömülü tek durum deseni ile yapılandırılmıştır. İstanbul ilinde yürütülen bu çalışmada, Mesleki Öğrenme Topluluğu uygulamasına doğrudan katılım sağlamış olan toplam 24 katılımcı (8 öğretmen, 8 mentör ve 8 proje yürütücüsü) ile bire bir ve derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış, içerik analizi yöntemiyle sistematik olarak çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular, Mesleki Öğrenme Topluluklarının öğretmenlerin yalnızca bireysel yeterliklerini değil, aynı zamanda kurumsal aidiyet duygularını da güçlendirdiğini ortaya koymaktadır. Paylaşılan vizyon, demokratik liderlik anlayışı, iş birliği kültürü ve uygulama paylaşımı gibi bileşenlerin öğretmenlerin mesleki gelişimini çok boyutlu olarak desteklediği görülmüştür. Katılımcılar, vii meslektaşlarıyla olan etkileşimlerinin öğretme süreçlerine doğrudan katkı sağladığını, yansıtıcı düşünme yoluyla kendi uygulamalarını sorgulayıp geliştirdiklerini ve mesleki doyumlarının bu süreçle birlikte arttığını belirtmişlerdir. Ayrıca açık iletişim ve güvene dayalı ilişkilerin bu toplulukların sürdürülebilirliğini sağlayan temel unsurlar olduğu vurgulanmıştır. Bu araştırma, Mesleki Öğrenme Topluluklarının öğretmen gelişiminde etkili, derinlikli ve sürdürülebilir bir model olduğunu ortaya koymaktadır. Türkiye’de bu yapıların kurumsal düzeyde desteklenmesi, okul temelli mesleki gelişimin yaygınlaştırılması ve öğretmenlerin pasif bilgi alıcıları yerine aktif öğrenen bireyler olarak görülmesi; eğitim sistemine bütüncül, nitelikli ve kalıcı katkılar sağlayacaktır.

Examining the impact of professional learning communities on teachers’ professional development Professional Learning Communities (PLCs) are structured professional entities in which teachers move beyond individual development efforts to pursue collective learning aligned with shared goals, exchange experiences, and collaboratively review their pedagogical practices. These communities provide a collective learning environment that not only enables teachers to acquire knowledge but also to analyze it with colleagues, implement it in classrooms, and evaluate its outcomes. By shifting from an individualistic approach to development, PLCs reduce teachers’ sense of professional isolation and foster solidarity, shared responsibility, trust-based relationships, and reflective thinking, thereby creating a stronger professional experience within educational institutions. This study was conducted to reveal, through a qualitative approach, the impact of PLCs—currently in the process of institutionalization in Turkey—on teachers’ professional development. Specifically, it examines how teachers’ participation in these communities shapes their pedagogical approaches, influences classroom practices, enhances their reflective thinking skills, and transforms their relationships with colleagues. The research was designed within an interpretive paradigm, employing an embedded single-case design. The study was carried out in Istanbul with a total of 24 participants (8 teachers, 8 mentors, and 8 project coordinators) who had directly taken part in PLC practices. Data were collected through semi-structured interview forms and systematically analyzed using content analysis. Findings indicate that PLCs strengthen not only teachers’ individual competencies but also their sense of institutional belonging. Components such as shared vision, democratic leadership, collaborative culture, and exchange of practices were found to support teachers’ professional growth in multidimensional ways. Participants reported that interactions with colleagues directly contributed to their teaching ix processes, enabled them to critically reflect on and improve their own practices, and increased their professional satisfaction. Moreover, open communication and trust based relationships were emphasized as fundamental elements for ensuring the sustainability of these communities. In conclusion, this study demonstrates that PLCs represent an effective, profound, and sustainable model for teacher development. Supporting these structures at the institutional level, expanding school-based professional development, and recognizing teachers not as passive recipients of knowledge but as active learners will contribute holistically, qualitatively, and enduringly to the education system.