Osmanlı Devleti’nde geç dönem tarih-i umumiler

Abstract

Büyük İskender’in Asya Seferi ile Yunanlılar farklı kültürleri tanımışlar ve onları kendi tarihlerinin bir parçası olarak kabul etmişlerdir. Roma İmparatorluğu döneminde de Roma merkezli dünya tarihleri yazılmıştır. Avrupa’da kilise, hristiyanlıkla her alanda hakimiyet sağlamaya çalıştığından evrensel tarih anlayışını da hristiyanlık üzerine oturtmuştur. Avrupalılar coğrâfî keşiflerle yeni yerler keşfetti ve keşfettiği dünyayı yeniden tanımladı. Sanayileşmesini tamamlayınca dünyayı medenîleştirme projesiyle sömürgeler elde etti. Bu sayede Avrupa merkezli modern zaman anlayışını da dünyaya kabul ettirdi. Bu gelişmeler, Tarih’in bilim haline gelmesi ile bütünlük kazandı. Osmanlı müverrihleri, Avrupa’daki gelişmelerden etkilenerek tarih alanında gelenekten kopma eğilimi gösterdiler. Osmanlı müverrihlerinin yeni bir vizyon kazandırma amacıyla yazdıkları tarih-i umûmîlerin büyük bir kısmı, Avrupalı tarihçileri taklit ederek Avrupa’nın zaman anlayışını kabul ettiler. Birkaç müverrih ise, buna alternatif geliştirme çabası içerisindeydi. Tarih’i yeniden dönemlere ayırdılar ve umûmî tarihlerin içeriğini büyük ölçüde değiştirdiler. Yine de Avrupa’ya gösterilen bu direnç yeterli olmadı.

Greeks had first met with different cultures through the Asian campaign of Alexander the Great and accepted them little part of their own history. Several world histories was also written as Rome-centered at the age of Roman Empire. Since the Church of Europe was trying to gain dominance using christianity in all areas, it also centered its universal history conception based on christianity. Europeans discovered new places during Age of Discovery and re-defined this new world it explored. Having industrialized, It established colonies in order to so-called civilize the other world. Thus, It made whole world accept its own conception of “modern times based on Europe”. These developments were just occurring before the history was formed as a science. Having affected of these developments, Otoman historians generally kept theirselves away from their own history tradition. They accepted “the conception of time of Europeans” by imitating the European historians in their general history works whose aim was to bring a new vision. But a few historians tried to bring an alternative to this European-centered history concept. They dissociate the history of the world again and changed the content of general history mostly. Yet, even this resistance to Europe was not enogh.