Ehl-i Hıref defterlerinde kâtipler (Cema’at-i Katiban-ı Kütüb)

Abstract

EHL-İ HIREF DEFTERLERİNDE KÂTİPLER (CEMÂ'AT-İ KÂTİBÂN-I KÜTÜB) Saray sanatçıları olan Ehl-i hıref teşkilâtında nakkaş, mücellid, hakkâk, kündekârların yanında saray kütüphanesinin yazma kitaplarını istinsah eden kâtipler de mevcuttur. Bu sanatkârlara Cemâ'at-i Katibân-ı Kütüb denilmektedir. Bunların maaş defterlerine de Ehl-i hıref Defterleri adı verilmektedir. Ehl-i hıref Defterleri İstanbul'da Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi, Başbakanlık Osmanlı Arşivi ve Bulgaristan'daki Osmanlı Evrakı arasında bulunmaktadır. Arşivlerde bulunan Ehl-i hıref Defterlerinin sayısı yüz kırk üçtür ve toplam iki yüz yetmiş dokuz yıllık bir zaman dilimini kapsamaktadır. Halen araştırmaya açık olanların sayısı ise seksen ikidir. Bu defterlerin en erken tarihlisi 1526 yılına, en geç tarihlisi ise 1796 yılına âittir. Yukarıda belirtilen zaman dilimi içinde Cemâ'at-i Kâtibân-ı Kütüb'de üç yüz yetmiş kâtip/ müstensih görev yapmıştır. Bunlar içinde Ahmed Karahisarî, Hasan Çelebi, Abullah Kırîmî, Ali Sultan gibi kendi devirlerinin önemli hattatları da yer almıştır. İşe girişleri umûmiyetle devşirme usûlü olup kabiliyetleri doğrultusundadır. Bunun yanında sanatkâr çocuklarına öncelik tanınmıştır. Usta-çırak/ üstâd-şâkirt usûlü yetiştirdikleri gibi saray dışına önemli hattatlara da ders için gönderilmişlerdir. Ücretleri dönemlerine göre oldukça iyidir. Bir akçe ile kabiliyetlerine göre kırk üç akçeye kadar günlük ücret almışlardır. Maaşları bir yılda dört dönemde kendilerine verilirdi. Bu maaşların dışında ortaya koydukları her eser için ayrıca in'âm ve ihsanlara da mazhar olmuşlardır. Genellikle Saray kütüphanesi için kitap istinsah etmekle beraber saray dışında da mimârî yapıların celî yazılarını da yazmışlardır.

SCRIBES IN EHL-İ HIREF BOOKS ( CEMÂ'AT-İ KÂTİBÂN-I KÜTÜB ) Besides decorators, book binders, engravers, workers in relief in the organization of Ehl-i Hıref, as the artists of the palace, there are also scribes who transcribe the hand-written books of the palace library. These artists are called Cemâ'at-i Kâtibân-ı Kütüb and the salary books of them are called Ehl-i Hıref Books. These books are found in the Archives of the Topkapı Museum, in the Ottoman Archives of the Premiership and among the Ottoman Documents in Bulgaria. The numbers of Ehl-i Hıref Books found in the archives are a hundred and forty-three and they include a two hundred and seventy-nine years' period. The numbers of the ones which are open to be searched are eighty-two. The earliest dated one of these books belongs to 1526 and the latest dated one (belongs to) 1796. Within this period mentioned above three hundred and seventy scribes had worked in the Cemâ'at-i Kâtibân-ı Kütüb. Among them Ahmed Karahisârî, Hasan Çelebi, Abdullah Kırîmî, Ali Sultan had taken an important part in the as the great calligraphers of their time. They are usually collected devşirme people. They begin to work according to their ability. Besides this the children of the artists had been taken precedence. They had been brought up within the relationship of master- apprentice/ üstad-şâkir. They also had been sent out of the palace to take lessons from the great calligraphers. According to their time their salaries are very good. They had earned a akçe or forty-three akçe a day according to their ability. Their salaries had been given to them in four terms a year. Except their salaries they also had recevied gifts for their each work. Besides trascribing books for the palace library they had written the celî writtings of the architectural buildings.