Stratejik liderlik, sosyal sermaye ve performans arasındaki ilişkiler: İSO 500 işletmelerinde nitel bir araştırma

Abstract

Örgütlerin rekabet edebilme yeteneği ve sürdürülebilir olmaları üzerinde önemli etkiye sahip olan strateji kavramı çok boyutlu bir kavramdır. Belirsizliğin hâkim olduğu sert rekabet koşulları altında hayatta kalabilmek, rekabetçi olabilmek, sürdürülebilirliğini korumak ve kârlılığını artırmak isteyen örgütlerin geleneksel yönetim yaklaşımından ziyade uzun vadeli ve geniş bir bakış açısına sahip olan stratejik yönetim kavramına odaklanmaları gerekmektedir. Stratejik yönetim kavramının önemli bir aktörü olan stratejik liderler ise örgütler için rekabetçi üstünlük unsuru olarak ön plâna çıkmaktadır. Bu süreç içerisinde stratejik liderler sahip olmaları gereken birtakım liderlik özelliklerinin bilincinde olmalı ve söz konusu özelliklerini kullanmalıdır. Geleceği görebilmenin oldukça zor olduğu günümüzde gelişen ve değişen dünyada hayatta kalabilmek, birtakım fırsatlardan yararlanabilmek ve tehditlerden korunabilmek için liderlerin stratejik kararları doğru bir şekilde alabilmeleri ve gerektiğinde stratejik değişimleri yapabilmeleri önem arz etmektedir. Stratejik liderlerin sahip olması gereken özellikler dönüşümcü, yönetsel, etik ve politik olmak üzere dört boyutta incelenmektedir. Stratejik liderler bu boyutlardaki özelliklerden herhangi birine sahip olabileceği gibi dört farklı boyutun özelliklerini de taşıyabilmektedir. Stratejik liderlerin gelecekte de başarılı olabilmesi tamamlayıcı ve kritik kaynaklara odaklanmalarını gerektirmektedir. Bu ise stratejik liderlerin bir örgütünsürdürülebilir rekabet avantajı olan sosyal sermaye aracılığıyla kilit kaynaklara ulaşabilmesi ile ilişkilidir. Sosyal sermayelerini etkili bir şekilde yönetebilen stratejik liderler kritik kaynaklara ulaşabilecek ve bu şekilde de rekabet üstünlüğünü elde edebileceklerdir. Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu (İSO500)’na giren işletmelerin üst düzey yöneticilerinin stratejik liderlik özelliklerini dönüşümsel, yönetsel, etik ve politik boyutlar açısından incelemek ve üst düzey yöneticilerin kimleri, niçin stratejik lider olarak gördüklerini belirleyebilmektir. Bununla birlikte çalışmanın diğer amacı ise, stratejik lider olarak nitelendirilen üst düzey yöneticilerin sahip oldukları sosyal sermayelerinin performansı nasıl etkilediğini sosyal sermayenin güven, kurumlar, normlar ve yaptırımlar, ağlara katılım, ortak eylem ve işbirliği ile öğrenme boyutu çerçevesinde değerlendirmektir.Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı araştırmanın verileri, İSO 500’e giren işletmelerdeki üst düzey yöneticilerle yapılan yarı yapılandırılmış mülâkatlar yoluyla elde edilmiştir. Elde edilen veriler, betimsel ve içerik analizi teknikleri kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, işletme üst düzey yöneticilerinin neredeyse tamamının Mustafa Kemal Atatürk’ü stratejik lider olarak gördükleri, söz konusu üst düzey yöneticilerin dönüşümsel, yönetsel, etik ve politik özelliklerden her birini farklı düzeylerde sergiledikleri, boyutlar içerisinden ise en fazla dönüşümsel özelliklersergiledikleri ve sosyal sermayelerini etkin bir şekilde yöneten stratejik liderlerin performanslarına olumlu katkılar sağladıkları sonuçları elde edilmiştir.

The concept of strategy which has an important effect on the competitiveness and sustainability of organizations is a multi-dimensional concept. Organizations, which would like to be able to survive under tough conditions in which uncertainty is dominating, to keep the sustainability and to increase the profitability, should focus on the strategic management concept that has a long term and wide perspective rather than traditional management approach. Strategic leaders, who are another important actor of the concept of strategic management, burst into prominence as a competitive supremacy factor for organizations. During this process, strategic leaderships must be aware ofsome leadership skills which they should have and they have to use those skills. Today, when it is almost impossible to predict the future; it is very important for leaders to take strategic decisions in a truly manner and to make strategic changes if necessary in order to survive, benefit from several opportunities and protect from threats in developing and changing world. Those skills which strategic leaders must have are observed under fourdimensions such as transformational, administrative, ethical and political dimensions. Strategic leaders could have any of those skills at that dimension, they could also have all those skills at four different dimensions. Strategic leaders must focus on complementary and critical resources in order to be successful also in the future. This is about the fact that strategic leaders could reach to key resources by means of social capital which is the sustainable competitiveness advantage of an organization. Strategic leaders, who could manage their social capital effectively, could reach to critical resources and they could provide a competitive advantage by this way. The main aim of this research is to examine the leadership skills of senior executives of companies that are listed within the First 500 Biggest Industrial Companies of Turkey (ISO 500) in terms of skills under reflexive, administrative,ethical and political dimensions and to determine whom are seen as strategic leaders by senior executives and why. As well as this, another aim of the study is to evaluate that social capital of senior executives who are qualified as strategic leaders how to effects the performance within the framework of trust, institutions, norms and sanctions,participation in networks, joint action and cooperation and learning. Data of this research in which qualitative research method is used are obtained by semi-structured interviews made with senior executives in companies listed within ISO 500. Data that was obtained was analyzed by using descriptive and content analysis method. As a result of this research, the below-mentioned result was obtained that almost all of those senior executives of companies see Mustafa Kemal Atatürk as a strategic leader, so-called senior executives shows each of their reflexive, administrative, ethical and political skills at different level, they show the reflexive skills most among the others and those strategic leaders who could manage their social capital effectively make positive contribution to their performances.