1860-1923 yılları arasında şiir ve tiyatroda “özgürlük” kavramı

Abstract

Ezberci eğitim sisteminin sadece ülkemizde değil tüm dünya ülkelerinin eğitim anlayışlarında artık terk edildiği ve yetişmekte olan nesle edebî geleneğini, tarihini öğretmekte bizzat edebî metinlerin kullanılmaya başlandığı bir gerçektir. Değişen bu dünya düzeni içerisinde gelişmiş dünya ülkelerindeki modelleri değerlendirerek toplumumuza da uygun olabilecek yeni eğitim tasarımlarını hayata geçirmenin faydası büyüktür. Bu çalışma, değerler eğitimine ait birçok erdemin edebî eserler aracılığıyla daha iyi verileceği ve bu erdemlerin daha kalıcı olacağı inancının yerleştiği günümüz eğitim anlayışında; bireyin ne kadar hür olduğunu sorgulamasına, hangi metinlerle özgürlük kavramının öğrencilerde daha kalıcı bir öğrenmenin gerçekleşmesine imkân vereceğine ve Türk edebiyatının geçirdiği siyasi-sosyal merhalelerde özgürlük kavramının nasıl ele alındığına dair fikir verecek niteliktedir. Türk tarihinden de faydalanılarak gerçekleştirilen siyasi atılımlar, yapılan savaşlar, demokratikleşme çalışmaları, yönetim anlayışları ve yönetici karakterleri de ihmal edilmeden bu çalışma oluşturulmuştur. 1860-1923 yılları arasında yazılan şiir ve tiyatro türündeki birçok eserin taranması, çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Bu eserlerin sahiplerinin de kişilikleri, yaşadıkları dönem, özel yaşantıları düşünülerek edebî eserler değerlendirilmiştir. 1860-1923 yılları arasında yazılan şiir ve tiyatro türündeki eserlerde bulunan özgürlük kavramının incelendiği bu çalışmada, giriş bölümünde problem ele alındıktan sonra alan yazın bölümünün ilk kısmında özgürlük kavramının felsefi boyutu irdelenmiştir. Farklı düşünürlerin özgürlük kavramıyla ilgili görüşlerine yer verilerek özgürlük kavramının sınıflandırılması yapılmıştır. Bu özgürlük türlerinin içerikleri açıklanmıştır. Alan yazın bölümünün ikinci kısmındaysa 1860- 1923 yılları arasında yazılan ve özgürlük kavramının tespit edildiği şiirler, tematik bir tasnifle ele alınmıştır. Devamında 1860-1923 yılları arasında yazılan ve özgürlük kavramının tespit edildiği tiyatrolar, belirlenen özgürlük türlerine göre sınıflandırılarak incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde yöntem hakkında bilgi verilerek son bölümde de elde edilen sonuçlar değerlendirilmiştir. Ek kısmında da hazırlanan tabloda özgürlük kavramı olduğu düşünülen piyeslerde tespit edilen özgürlük türleri işaretlenmiştir. Tablo oluşturulurken adı sığmayan bazı yazarların isimleriyse kısaltılmış, ismi kısaltılan bu yazarların ad ve soyadları “Kısaltmalar” listesinde belirtilmiştir.Çalışmanın hem akademik alanda literatür çalışması yapacak araştırmacılara hem de Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenlerine katkı sunacağı düşünülmektedir. Akademik çalışma sahası olarak diğer araştırmacılara da ilham verecek nitelikte olup Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenlerine ise ders anlatımında, hürlük kavramı verilmek istendiğinde ve değinilmek istenen özgürlük türüne göre seçilecek metinler üzerinden anlatımda kolaylık sağlayacağı düşünülmektedir. Bu bağlamda yüksek lisans ve doktora seviyesindeki çalışmalara da ilham olacağı inancının taşındığı ve Millî Eğitim Bakanlığının da programına alarak ders kitabı hazırlama komisyonlarınca dikkate alınacağı düşünülen bu gibi çalışmaların artması; daha hoşgörülü, haklarını bilen bireylerin oluşturduğu, toplumdaki diğer bireylerin de hak ve özgürlüklerine saygılı olan kişilerden oluşan özgür bir toplum yapısının ortaya çıkmasına katkı sağlayacaktır.

It is an undeniable truth that rote-learning based education system is abandoned not only in the education system of Turkey but also in all world countries and literary texts are started to be used to teach the new generation their literary traditions and history. It is very useful to evaluate the models of the world countries in the changing world order and carry out new educational ideas which are appropriate for our society.This study is such as to give an idea regarding a person's questioning about how free he is, with which texts the freedom concept enables students to learn more permanently and in social and political phases how the freedom concept is handled; in the modern-day educational concept which adopts the idea that the values education can be taught better by the literary texts and those values will be more permanent. This study is created without neglecting political demarches which are carried out by making use of Turkish history; wars, democratization attempts, administrative mentality and the administrator character, scanning many theatrical works and poems which were written between 1860- 1923. Literary studies are evaluated considering the author's characters, their era and their private life. In this study, the freedom concept in theatrical works, poems written between 1860- 1923 are analyzed, in the introduction part the problem is handled and then in the part of body of literature the philosophical dimension of the freedom concept is examined. Different thinkers' ideas about the freedom concept are included and the freedom concept is classified. The contents of freedom types are explained. In the second part of the body of literature, poems which were written between 1860- 1923 and which includes the freedom concept are handled with a thematic classification. Afterwards, theatrical works, which were written between 1860-1923 and which includes the freedom concept are studied by classifying them up to their freedom types. In the third part of the study, the method is explained, and in the last part, results are evaluated. In the appendix part, the freedom types in some stage plays considered to include the freedom concept in the table are ticked. The names of some authors in the table are shortened and their full names and surnames are written in the list of Abbreviations. This study is considered to make contribution to the researchers who study on literature in the academic field and the teachers of Turkish Philology. It is thought to give inspiration to the other researchers academically and provide convenience for Turkish Philology teachers when lecturing, when the freedom concept is expressed and when teaching the mentioned freedom types by the way of the chosen texts. Within this context, it is thought that if the number of this kind of studies, which are considered to give inspiration to the post graduate and doctorate studies and to be taken in consideration by the commissions of writing text books supposing that The Ministry of Education includes it in its program, are increased; it will be much contribute to its emergence a free society structure consisting of people who are more tolerant, aware of their rights and respectful to the rights and freedoms of other people in the society.