Tezgahüstü türev işlemlerin standardizasyonu ve merkezi takas : Borsa İstanbul grubu örneği

Abstract

2008 yılının sonlarına doğru ortaya çıkan ekonomik krizin küresel piyasalara olan derin etkisi gerek finansal gerekse finans dışı çevrelerce oldukça önemli çalışmalara konu olmuştur. Krizin sebebi, gelişimi, görülebilir sonuçları hala tartışıladursun bu krizin ertesinde üst kurullarca girişilen iş ise evvela yarattığı hasarın tamiri, devamında da muhtemel yeni krizleri önlemek amacıyla somut adımlar atarak sermaye piyasalarının tabanını güçlendirmek ve daha sağlam bir zemine oturtmak olmuştur. 2009 yılında Pittsburgh’de gerçekleştirilen G20 zirvesi bu çalışmalar açısından bir dönüm noktası olmuştur. Zira bu zirvede sermaye piyasaları için alınan ve G20 üyesi ülkeleri kapsayan kararlar global piyasalar için köklü revizyonların kapısını aralamıştır. Bu zirvede global piyasalar açısından özellikle tezgahüstü türev işlemler için alınan kararlar ön plana çıkmıştır. Bu kapsamda özellikle takas öncesi gerçekleştirilen işlemler ile takas sürecinin etkinliği ve güvenilirliği, tezgahüstü piyasada gerçekleştirilen türev işlemler ile ilgili detayların merkezi bir raporlama kurumuna iletilmesi, tezgahüstü türev işlemlerin organize piyasalara çekilmesi ve merkezi takasa tabi tutulması gibi konu başlıkları önem kazanmıştır. 2009 Pittsburgh G-20’nin üzerinden geçen 10 yıldan fazla sürede bu hedeflere kimi ülke piyasalarında büyük oranda ulaşılmış, kimilerinde henüz yeni yeni ulaşılmakta, kimilerinde ise hala yeterince ulaşılamamıştır. İşte bu çalışmada 2009 Pittsburgh G20 toplantısının üzerinden geçen bu sürede gerek dünya piyasalarında gerekse ülkemizde atılan adımlar incelenmiştir. 2009 kararlarının global ve yerel piyasalara etkileri ayrıntılı olarak değerlendirilmiş ve ülkemizde özellikle Borsa İstanbul Grubu nezdinde gerçekleştirilen piyasa uygulamaları yakından incelenmiştir.

The deep impact of the economic crisis that emerged towards the end of 2008 on global markets has been the subject of significant studies by both financial and non-financial circles. The cause, development and visible consequences of the crisis are still being discussed. In the aftermath of this crisis, the first task undertaken by regulatory bodies was to repair the damage it caused. Subsequently, by taking concrete steps to prevent possible new crises, it has aimed to strengthen the base of the capital markets and put them on a more solid ground. The G20 summit held in Pittsburgh in 2009 was a turning point for these efforts. Because the decisions taken at this summit for capital markets and covering G20 member countries paved the way for radical revisions for global markets. At this summit, the decisions taken for over-the-counter derivatives came to the fore in terms of global markets. In this context, topics such as reporting all OTC derivative contracts to trade repositories, bringing all standardized OTC derivative contracts on exchange, clearing them through central counterparties and introducing higher capital requirements for non-centrally cleared contracts have gained importance. More than 10 years after the 2009 Pittsburgh G-20, these targets have been largely achieved in some country markets. However, there are still many countries that are far from reaching these targets. In this study, the steps taken both in the world markets and in Turkey during the period that passed since the 2009 Pittsburgh G20 meeting were examined. The effects of the 2009 agenda on global and local markets were evaluated in detail and market practices in Turkey, especially Borsa İstanbul Group, were closely examined.