Bezcizade Mehmed Muhyiddin Efendi ve divanı

Abstract

Bezcizâde Mehmed Muhyiddin Efendi XVI. yüzyılın sonu ve XVII. yüzyılın başında yaşamış, sade ve samimî üslupta şiirler yazmış, aynı zamanda halkı irşâd vazifesini yürütmüş mutasavvıf bir şairdir. Muhyî yeri geldikçe ayetlerden ve hadislerden iktibaslar yapmakta ve telmih¬lerle şiirini zenginleştirmektedir. Her şeyden daha önemlisi şiirlerini insanın ruhuna tesir edici bir üslup ve bu üslûbu bozmayacak sadelikte yazmış olması onun şiirini değerli kılmaktadır. Aynı zamanda daha evvel güfte mecmuaları üzerinde yapılan çalışmalardan bunların içinde divanında yer almayan şiirlerinin bulunduğunu ve bunların bestelenerek okunduğunu tesbit edilerek bu şiirler de çalışmada belirtilmiştir. Halvetiyye tarikatına mensup bir şeyh olan Muhyî, şiirlerinde başta ilâhî aşk, tevhid, şeriat, tarikat, vahdet, celal, cemal, tecellî, cennet gibi tasavvufun temel konu¬larını ele almıştır. Kendisinden istifade etmek isteyen müridlerinden dolayı şiirlerinin çoğunda didaktik bir muhteva bulunmaktadır. Onun manzume¬lerindeki söyleyiş güzel¬liği ve sadelik, şairliğinin gücü yanında dinî-tasavvufî bilgilerini de ortaya koymaktadır. Divanından hareketle Muhyî için, mütevâzı, sade bir dille sanat gayesi güt¬meyen şiirler kaleme almıştır denilebilir. Şiirleri mensubu bulunduğu tarikatın fikirlerini destekleyecek niteliktedir. Hem dinî-tasavvufî remiz ve tabirleri başa¬rıyla kullanmış, hem de klasik şiirimizin genel hususlarına uyarak manzumeler ortaya koymuştur. Muhyî’nin divanı XVII. yüzyılın tasavvufî şiirini, dil hususiyetlerini aktarması ve bu dönemdeki tasavvuf düşüncesinin anlaşılması açısından da önem arz etmektedir.

Bezcizâde Mehmed Muhyiddin Efendi had lived at the end of the XVIth beginning of the XVIIth centuries. He was a mystic poet writing plain and devout poems, and calling people to Islam. Muhyî quotes verses of the Koran and hadith and enriches his poem by references to them. More important than all, his poems have a style directly influencing the human spirit but nonetheless remaining still pure. Additionally, researches on güfte mecmuaları (collections of lyrics) revealed some of Muhyî’s poems that were not included in his diwan. It is also displayed that they were composed and performed. Muhyî, a sheikh in Halvetiyye order deals in his poems with the issues of divine love, tawheed and vahdet (unity), religious law, order, glory and beauty of God, manifestation, and heaven which are the main subject-matters of mysticism. In order to be able to be useful to his followers, he preferred a didactic content in his poems. The beauty and purity in his poems proves that he is an able poet and knowledgeable in religious-mystical matters.