Eczane bilgi yönetim sistemlerinin serbest eczanelerde kullanımının değerlendirilmesi : İstanbul ili örneği

Abstract

Amaç: Bu araştırmada, Eczane Bilgi Yönetim Sistemlerinin (EBYS) serbest eczanelerde kullanılmasına yönelik mevcut durum değerlendirmek amaçlanmıştır.Gereç ve Yöntem: Araştırmaya 119 Eczacı ve 170 Eczane çalışanı katılmıştır. Veriler, yüz yüze görüşme yöntemi ile doldurulan yapılandırılmış anket formu ile elde edilmiştir. Hem Eczane Teknoloji Kabul Modeli (E-TKM) ölçeği hem de Eczane Bilgi Yönetim Sistemi ölçek geliştirilmesi sürecinde yapısal geçerliliği incelemek için faktör analizi uygulandı. Eczane TKM tek modelde toplanırken, EBYS ölçeği 4 alt boyutta oluşmuştur. Bu alt boyutlar; Hasta Güvenliği, Fonksiyonellik, Sistem Güvenliği ve Mahremiyet ve Kullanışlılık olarak isimlendirilmiştir. EBYS alt boyut puanlarının bağımlı değişken olduğu aracı analizlerde; EBYS kullanım becerisi bağımsız değişken iken Eczane TKM puanı ise olası aracı değişken olarak analiz edilmiştir. Bulgular: Araştırma grubunda, “Eczane Bilgi Yönetim Sistemi kullanma becerisi’ iyi olanlarda “Eczane Teknoloji Kabul Modeli (E-TKM)” puanı (p=0,007) ile EBYS “Hasta Güvenliği” (p=0,003), “Fonksiyonellik” (p=0,001) ve “Mahremiyet ve Kullanışlılık” alt boyut puanlarının (p=0,000) diğerlerine göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. EBYS kullanım becerisinin iyi olmasının hem EBYS Fonksiyonellik alt boyut puanı (β:0,1084 p=0.000) hem de EBYS Mahremiyet ve Kullanışlılık puanının (β:0,1812 p=0,0001) artışı ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Eczane TKM puanının ise her iki modelde de aracı değişken olduğu belirlenmiştir (p<0.05).Sonuç: Hem EBYS kullanım becerisi hem de E-TKM düzeyi EBYS’nin “Fonksiyonellik” ile “Mahremiyet ve Kullanışlılık” alt boyutları için önemli değişkenler olduğu belirlenmiştir.Sayfa No.ÖZET1ABSTRACT2GİRİŞ VE AMAÇ31.BİLGİ, BİLGİ TOPLUMU ve BİLGİ TEKNOLOJİLERİ51.1.Bilgi Kavramı ve Önemi51.2.Bilgi Toplumu61.3.Bilgi Teknolojileri71.4.Bilgi Teknolojilerinin Gelişim Aşamaları91.5.Bilgi Teknolojilerinin Sınıflandırılması101.5.1.Veri işleme sistemleri101.5.2.Yönetim bilgi sistemleri101.5.3.Karar destek sistemleri111.5.4.Yapay Zeka ve Uzman Sistemler111.5.5.Ofis Otomasyon Sistemleri111.5.6.Üst Yönetim Bilgi Sistemleri122.SAĞLIK BİLGİ SİSTEMLERİ ve E-SAĞLIK UYGULAMALARI132.1.Sağlık Bilgi Sistemleri152.2.Sağlık Bilgi Sistemlerinin Uygulama Alanları172.3.Sağlık Bilgi Sistemlerinin Temel Bileşenleri182.4.Sağlık Bilgi Sistemi Standartları182.4.1.Ulusal sağlık veri sözlüğü182.4.2.Sağlık kodlama referans sunucusu192.4.3.Sağlık seviye 7 standardı (Health Level-7)192.5.Ulusal Sağlık Sistemi192.5.1.Sağlık.Net192.5.2.Merkezi hekim randevu sistemi (MHRS)202.5.3.Tele-Tıp202.5.4.E-Nabız212.5.5.Mobil sağlık213.İLAÇ HATALARI ve İLAÇ GÜVENLİĞİ YÖNETİMİ223.1.İlaç Hataları ve Sınıflandırılması223.1.1.Reçetelendirme hataları233.1.2.Kayıt hataları233.1.3.İlaç hazırlama hataları233.1.4.Uygulama hataları233.2.İlaç Güvenliği Yönetimi243.3.İlaç Güvenliği Yönetim Süreci Planlama243.3.1.Hasta bilgisi243.3.2.İlaç bilgileri253.3.3.Etkili iletişim253.3.4.İlaç adı, etiket ve paketlerinin düzenlenmesi263.3.5.Uygun koşullarda saklama ve dağıtım263.3.6.İlaç uygulamasında doğru cihazların seçimi263.3.7.Çevresel faktörler ve personel iş yükü273.3.8.Personel yeterliği ve eğitim273.3.9.Hasta eğitimi273.3.10.Kalite Süreçleri ve Risk Yönetimi284.İLAÇ HATALARINI ÖNLEMEDE KULLANILAN SAĞLIK BİLGİ SİSTEMLERİ294.1.Hekim Orderlarının Elektronik Ortama Girişi (Computerized Physician Order Entry)294.2.Klinik Karar Destek Sistemleri (Clinical Decision Support Systems)294.3.Elektronik Sağlık Kayıtları (Electronic Health Records)304.4.Advers Olay ve Uyarı Sistemleri304.5.Elektronik İnfüzyon Cihazları314.6.Barkodlu İlaç Uygulama Sistemleri314.7.Elektronik Reçete Sistemleri (E-Reçete)324.8.İlaç Takip Sistemleri344.9.Eczane Bilgi Yönetim Sistemleri344.9.1.Eczane bilgi yönetim sistemi temel bileşenleri354.9.1.1.Reçete yönetimi modülü364.9.1.2.Stok ve satınalma yönetimi modülü364.9.1.3.Raporlama modülü364.9.1.4.Klinik gözlem modülü374.9.1.5.Diğer sistemlerle bağlantı kurma374.9.1.6.Taburcu ve faturalandırma işlemleri modülü384.9.1.7.Veri güvenliği384.9.1.8.Veri yedekleme384.9.1.9.Eczane bilgi yönetim sistemleri ve teknolojik yapı395.ARACI ANALİZİ405.1.Basit Aracı Model406.GEREÇ VE YÖNTEM426.1.Araştırma Evreni, Örneklemi ve Veri Toplama Yöntemi426.2.Veri Toplama Aracı426.3.Geçerlik ve Güvenirlik446.4.Araştırmanın Hipotezleri476.5.İstatistiksel Değerlendirme476.5.1.Aracı analizi486.5.1.1.Basit aracı model487.BULGULAR498.TARTIŞMA VE SONUÇ789.KAYNAKLAR9410.EKLER11711.ÖZGEÇMİŞ122

ABSTRACTObjective: In this study, it was aimed to evaluate current status of Pharmacy Information Management Systems (PIMS) used in community pharmacies. Materials and Methods: 119 pharmacists and 170 pharmacy staff working in the community pharmacies were included in the study. The data were collected by a structured questionnaire in face to face interviews. Factor analyses were performed to examine structural validity in the development of the both Pharmacy Technology Acceptance Model scale and PIMS scale. Items of the Pharmacy TAM were collected in a single model whereas 4 subgroups regarding Patient Safety, Functionality, System Safety and Confidentiality and Usability were occured in PIMS scale. In mediation analysis, PIMS subscale scores were dependent variables, Pharmacy TAM score was analyzed as a possible mediator variable and PIMS score was an indepent variable.Results: In the study group, Pharmacy Technology Acceptance Model (P-TAM) score (p=0.007) and PIMS Patient Safety (p=0.003), Functionality (p=0.001) and Confidentiality and Usability subscale scores (p=0.000) were higher than others for those who are good at skills of using Pharmacy Information Management Systems. Good ability to use PIMS was determined to be associated with both increasing in Functionality subscale score (β:0.1084 p=0.000) and Confidentiality and Usability subscale score (β:0.1812 p=0.0001). In both model, P_TAM scores were observed to be mediators (p<0.05).Conclusions: PIMS skills and Pharmacy TAM levels were determined to be important variables for the increase in “Functionality” and “Confidentiality and Usability” subscale scores for PIMS.