Travma sonrası bilişler ve travma sonrası büyüme arasında duygu yönetme becerilerinin aracı rolü

Abstract

Bu çalışmanın amacı, hayatları boyunca en az bir travmatik yaşam deneyimine sahip yetişkin bireylerde travma sonrası bilişler ve travma sonrası büyüme arasındaki ilişkide duygu yönetme becerilerinin aracı rolünün araştırılmasıdır. Bunun için travma sonrası bilişler, duygu yönetme becerilerinin travma sonrası büyüme düzeyi üzerindeki doğrudan, dolaylı ve toplam etkilerine bakılmıştır. Ayrıca, araştırmada yer alan değişkenlerin sosyodemografik özelliklere bağlı olarak anlamlı bir farklılık gösterip göstermediğini de incelemek amaçlanmıştır. Gerçekleştirilen bu araştırmanın çalışma grubunu belirlemek amacıyla olasılıksız örnekleme yöntemlerinden uygun ve ölçüt örneklem yöntemi kullanılmıştır. Hayatları boyunca en az bir travmatik yaşam deneyimine sahip yetişkin bireyler olma ölçütünü karşılayan 209 kadın ve 70 erkek olarak toplamda 279 katılımcı, bu araştırmanın çalışma grubunu oluşturmuştur. Yapılan bu çalışmada elde edilen veriler 2023 Şubat – 2023 Nisan ayları içerisinde gönüllülük ve gizlilik esasına bağlı kalınarak çevrimiçi formlar üzerinden toplanmıştır. Araştırmacı tarafından geliştirilen Kişisel Bilgi Formu aracılığıyla katılımcıların kişisel ve demografik bilgileri elde edilmiştir. Katılımcıların travma deneyimlerini incelemek için Foa, Cashman, Jaycox ve Perry (1997) tarafından geliştirilen ve Işıklı (2006) tarafında Türkçe’ye kazandırılan Travma Sonrası Stres Tanı Ölçeği’nin yalnıza 1. Bölümü kullanılmıştır. Foa ve ark. (1999) tarafından geliştirilen ve Yetkiner (2010) tarafından Türkçe’ye uyarlanmış olan Travma Sonrası Bilişler Ölçeği katılımcıların travma sonrası olumsuz bilişlerini incelemek amacıyla, Tedeschi ve Calhoun (1996) tarafından geliştirilen ve Işıklı ve Dürü (2006) tarafından Türkçe’ye uyarlanan Travma Sonrası Büyüme Ölçeği araştırmada yer alan katılımcıların travma sonrasında geliştirdikleri travma sonrası büyüme düzeyini ölçme amacıyla ve son olarak sonrasında Çeçen (2002) tarafından geliştirilen Duyguları Yönetme Becerileri Ölçeği katılımcıların duygu yönetme becerilerini ölçmek amacıyla kullanılmıştır. Bu araştırmadan elde edilen verilerin analiz edilmesi için lisanslı ve makro eklentili SPSS 22 bilgisayar kullanılmıştır. Analiz öncesinde veriler normallik testlerinden geçirilmiş ve bu çalışmaya uygunluğu test edilmiştir. Bunun sonucunda çalışmaya parametrik testlerle devam edilmesi gerektiğine karar verilmiştir. Aracılık rolü, SPSS PROCESS macro (Model 4) kullanılarak incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre, travma sonrası bilişlerin travma sonrası büyüme ve duygu yönetme becerilerini negatif yönde, duygu yönetme becerileri ise travma sonrası büyümeyi pozitif yönde etkilemektedir. Bootstrap %95 güven aralığı alt ve üst sınırlarına bakıldığında travma sonrası olumsuz bilişler ile travma sonrası büyüme düzeyi arasındaki ilişkide duygu yönetme becerilerinin aracılık etkisinin anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, travma sonrası olumsuz bilişler travma mağdurlarının travma sonrası büyüme düzeylerini azaltırken duygu yönetme becerilerinin arttırdığı söylenebilir. Ayrıca, duygu yönetme becerileri travma sonrası olumsuz bilişlerin travma sonrası büyüme düzeyi üzerindeki olumsuz etkisinin azaltarak travma sonrası büyüme düzeyinde artışı sağlamada aracılık görevi görmektedir. Elde edilen bulgular, ilgili literatür ve çalışmalarla yorumlanmıştır.

The aim of this study was to investigate the mediating role of emotion management skills in the relationship between post-traumatic cognitions and post-traumatic growth in adult individuals with at least one traumatic life experience throughout their lives. For this aim, the direct, indirect and total effects of post-traumatic cognitions and emotion management skills on post-traumatic growth level were examined. In addition, it was aimed to examine whether the variables in the study showed a significant difference depending on sociodemographic characteristics. In order to determine the study group of this research, the convenience and criterion sampling method, which is one of the non-probability sampling methods, were used. A total of 279 participants, 209 women and 70 men, who met the criterion of being adults with at least one traumatic life experience throughout their lives, formed the study group of this research. The data obtained in this study were collected through online forms between February 2023 and April 2023 on a voluntary and confidential basis. Personal and demographic information of the participants were obtained through the Personal Information Form developed by the researcher. In order to examine the trauma experiences of the participants, only first part of The Post-Traumatic Diagnostic Scale developed by Foa, Cashman, Jaycox and Perry (1997) and adapted into Turkish by Işıklı (2006) was used. Post Traumatic Cognition Scale developed by Foa et al. (1999) and adapted to Turkish by Yetkiner (2010) was used to examine the negative post-traumatic cognitions of the participants, Post Traumatic Growth Scale developed by Tedeschi and Calhoun (1996) and adapted to Turkish by Işıklı and Dürü (2006) was used to measure the post-traumatic growth level of the participants in the study, and finally the Emotion Management Skills Scale developed by Çeçen (2002) was used to measure the emotion management skills of the participants. The SPSS 22 statistical package program and SPSS macro with license was used to analyze the data obtained from this research. Before the analysis, the data were subjected to normality tests and their suitability for this study was tested. As a result, it was decided that the study should be continued with parametric tests. The mediating role was examined using the SPSS PROCESS Macro (Model 4). According to the findings, post-traumatic cognitions negatively affect post-traumatic growth and emotion management skills, and emotion management skills positively affect post-traumatic growth. When the lower and upper limits of the bootstrap 95% confidence interval were examined, it was determined that the mediating effect of emotion management skills was significant in the relationship between post-traumatic negative cognitions and post-traumatic growth level. As a result, it can be said that while negative post-traumatic cognitions reduce the post-traumatic growth levels of trauma victims, they increase their emotion management skills. In addition, emotion management skills act as a mediator in achieving an increase in post-traumatic growth level by reducing the negative effect of post-traumatic negative cognitions on post-traumatic growth level. The findings were interpreted with the relevant literature and studies.