Bankacılıkta doğrudan yabancı yatırımlar : 1994 sonrası dönüşüme Marksist bir yaklaşım

Abstract

1994 sonrasında az gelişmiş ülkelerin bankacılık sektörlerinin mülkiyet yapısında gelişmiş kapitalist ülkelerden gelen doğrudan yatırımlarla önemli bir dönüşüm başlamıştır. Olgunun boyutlarına ve önemine rağmen bu tür doğrudan yatırımlarla ilgili literatür henüz yetersizdir. Öte yandan literatüre neo-klasik yaklaşım hâkimdir. Bu yaklaşımda ampirik önemine rağmen krizlere yeterince önem verilmemekte, tekelleşme yapısal değil arızi olarak görülmekte ve diğer sektörlerden çok farklı özellikleri olan mali sektör genel bir firma kavramı içinde ele alınmaktadır. Tezde bu yaklaşıma alternatif olarak Marksist bir yaklaşımla az gelişmiş ülkelerin bankacılık sektörlerindeki dönüşüm açıklanmaya çalışılmaktadır. Marx ve Hilferding’in mali sermayenin yapısı ve eğilimleri ile ilgili çözümlemelerinin böyle bir açıklama için bir teorik çerçeve sunduğu gösterilmektedir. Mali sermayenin iki temel eğilimine dayandırılan bu çerçevede sözkonusu dönüşüm açıklanmaktadır. Bretton Woods sonrası dönemde kriz karşısında hegemonyasını sürdürmek isteyen ABD’nin mali sermaye ile ittifakı bu eğilimlerin önünü açmıştır. Birinci eğilim, paradan para kazanan mali sermayenin tüm parasal akışları kontrol etme ve bunun için sürekli büyüme yönündeki temel eğilimidir. Bu da devleti para yönetiminden uzaklaştırmayı, rekabeti azaltmayı ve toplumları borç toplumlarına dönüştürmeyi beraberinde getirmektedir. İkincisi, görece küçük bir sermayeyle toplumsal sermayenin büyük bölümünü kontrol eden mali sermayenin spekülasyona dönük temel eğilimidir. Bu da, ticaret dengelerinde bozulmalar gibi dalgalanmaları derinleştirerek bu dalgalanmaların finansal krizlere dönüşmelerinde etkili olmaktadır. Krizler tekelci kapitalizmde yapısal olarak ortaya çıkan aşırı sermaye oluşumunu ve dolayısıyla sermaye ihracını hızlandırmaktadır. Az gelişmiş kapitalist ülkelerde ise krizler bankacılıkta sermaye ihtiyacını şiddetlendirmekte ve yasal değişikliklere yol açmaktadır. Bununla birlikte, ortaya çıkan tekelci kâr ve el koyarak birikim olanakları, pazar olanakları, yüksek net faiz marjları ve artan entegrasyon yabancı banka girişlerini etkilemektedir. Tezde ampirik olarak desteklenen bu eğilimler işlediği ölçüde az gelişmiş ülkelerde tekelleşme ve mülksüzleşme ile sonuçlanmaktadır.

FOREIGN DIRECT INVESTMENT IN THE BANKING SECTOR: A MARXIST APPROACH TO THE TRANSFORMATION AFTER 1994 After 1994 an important transformation in the structure of ownership of banking sectors in the less developed countries has begun by the foreign direct investment inflows from the developed capitalist countries. Despite of the dimensions and the importance of this fact, the literature concerning this kind of flows is insufficent yet. On the other hand neo-classic approach is prevailing in this literature. This approach does not give much weight to crises althouh they are empirically important, takes monopolization as a market failure rather than a structural feature of the capitalist economy and conciders the financial sector in a general concept of firm, which has very different characteristics from other sectors. In this study the transformation is explained with a Marxist approach alternatively. It is shown that Marx’s and Hilferding’s analyses concerning finance capital and its tendencies provide a theoretical framework for such an explanation. The transformation is explained within this framework, which is based on two main tendencies of finance capital. The USA’s allience with the finance capital in the post-Bretton Woods era for sustaining its hegemony against crisis reinforced these tendencies. The first tendency of finance capital, which makes money from monetary transactions, is to centralize all money flows and to grow rapidly for this. This tendency forces the state away from the control of money, reduces competition and transforms societies to debt societies. Secondly, finance capital has a tendency to speculation because it controls a great deal of the capital of society with a relatively small capital. This tendency is effective in deepening downturns like trade imbalances and turning them to crises. Crises accelerate formation of surplus capital in the developed capitalist countries, which is a structural feature of monopoly capitalism, and thus export of capital. In less developed capitalist countries crises exacarbate the need for capital in the banking sector and force legal changes. Together with these, opportunities of monopolistic rents and accumulation by dispossession, market potential, high net interest margins and increasing integration affect the foreign bank entry. These two tendencies of finance capital result in monopolization and expropriation in the less developed countires.